بازی رایانه ای آری یا نه؟


سؤال :

پسر 6 ساله ام بسيار با هوش و عموما منطقي و قانع است با توجه به طرز تفكر و ترسي كه من به عنوان مادر از اجتماع دارم هرگز اجازه نداده ام با كودكان بزرگتر بالاخص در خيابان البته غير از مهد كودك بازي كند و تنها سرگرمي اش گاها پارك و پلي استيشن و كارتون بوده فرزندم به بازي هاي تهاجمي علاقه دارد زود عصباني مي شود ميل به كتك زدن برادر هفت ماهه اش البته نه به شدت را دارد حتي نمي دانم در چه مدرسه اي ثبت نامش كنم غير انتفاعي با محيطي كوچك يا يك مدرسه دولتي لطفا راهنمايي ام كنيد.


جواب :

با سلام ابتدا از توجه و اهتمامتان به تربیت فرزندان تشکر و آن را تحسین می کنیم ولی توجه داشته باشید که حساسیت بیش از اندازه همانند تربیت بد مضر است . به هر حال مطالب زیر تقدیم می شود و نسبت به انتخاب مدرسه هم مهم محیط و مربیان هستند دولتی و غیر دولتی در انتخاب موثر نیست باید مدیران و مربیان تربیت یافته و با انگیزه دینی و الهی با فرزندتان کار کنند و برنامه ی مدرسه مطابق با معیارهای دینی و اسلامی و علمی دقیق باشد لذا مطالعه ی مطالب زیر توصیه می شود. در نظر اسلام ادب و تربيت فرزندان از تأمين حوايج جسمانى آنان ارزنده تر است . على عليه السلام مى فرمود:(( ما نحل والد ولدا نحلا فضل من ادب حسن .))[1] تربيت كودك فريضه مذهبى است كه مانند اداى يك فريضه مذهبى موجب اجر و پاداش در پيشگاه خداوند است و پرورش هاى ناپسند مانند ترك واجب يا ارتكاب گناه مي ماند. امام صادق عليه السلام فرمود: (( و تجب للولد على والده ثلاث خصال : اختياره لوالدته و تحسين اسمه و المبالغة فى تاءديبه .))[2] در اين حديث نيز امام صادق عليه السلام مراقبت شديد پدران را در تربيت فرزندان از حقوق واجب آنان دانسته است . خانواده به منزله اولين مدرسه تربيت كودك است كه ايجاد شرايط مساعد در ﺁن به عهده پدر و مادر مي باشد . يكى ازعواملي كه در تربيت,از جنبه اساسى و تعيين كننده اى برخوردار است ، محيط آموزشى يا مدرسه است كه معلم ، چهره شاخص و نماينده برجسته آن است . آنچه در فرايند تعليم و تربيت به متعلم انتقال مى يابد، تنها معلومات و مهارتهاى معلم نيست ، بلكه تمام صفات ، خلقيات ، حالات نفسانى و رفتار ظاهرى او نيز به شاگردان منتقل ميشود. بر همين اساس بود كه بزرگان و انديشه وران در انتخاب استاد، نهايت دقت و باريك بينى را مبذول مى كردند و تأمل و سؤ ال در يافتن معلم اخلاق به اوج خود مى رسيد. به لحاظ اين كه امر تربيت و تعليم يك چنين موجود با عظمت ، پيچيده ، داراى استعداد و خلاقيت هاى بى انتها در زندگي بر عهده والدين، مدارس و مربيان ﺁموزش وپرورش مي باشد، بنابراين بايد يك مربى كامل و شايسته شرايط و صفاتى را دارا باشد، تا بتواند نسل نو را در رسيدن به قله هاى رفيع افتخار و در مسير شكوفايى و سعادت به پيش برده و به اهداف عالى تربيتى رهنمون شود. انسان موجودى چند بعدى است لذاتربيت مطلوب ، مستلزم معرفت به همه ابعاد موجودى وي است .غفلت والدين، مربيان و معلمان ازيك يا برخى از ابعاد، به همان ميزان بر حاصل و نتيجه عمل تاءثير نامطلوب مى گذارد. صفات و ويژگى هاى والدين و مربيان شايسته : 1. نرمخو و مهربان تمام پيامبران الهي درطريق هدايت، شيوه ملايمت و خوش خلقى اولين حربه آنان بوده است . تاريخ و تجربه گواهى مى دهد كه مربى موفق كسى است كه بتواند با رفتارى خوش و چهره اى گشاده دل متربيان را صيد كرده و آنان را به سوى سجاياى پسنديده و مطلوب هدايت نموده و لغزش ها و خطاهاى آنان را اصلاح نمايد. درس معلم ار بود زمزمه محبتى جمعه به مكتب آورد طفل گريزپاى را 2. رفتار مطابق گفتار والدين و مربيان اگر به گفته هاى خويش جامعه عمل بپوشانند، بهترين ، موثرترين و پرثمرترين شيوه را در تربيت به كار گرفته و به طور غيرمستقيم و ناخودآگاه متربيان را تحت تاثير قرار داده اند. پندها و نصيحت هاى مربيان و والدين زمانى ، بر فرزندان موثر واقع خواهد شد، كه آنان هر يك نمونه اى عملى از آن توصيه ها باشند، و گفتار خويش را با عمل هماهنگ سازند. 3. اخلاص و ايمان به اهداف تربيت اگر مربى به اين صفت دارا باشد هيچ گاه از كار تعليم و تربيت خسته نمى شود. پدر و مادرى كه مخلصانه و با جان و دل دوستدار تعالى و رشد فرزند خويش ‍ هستند از مشكلات طاقت فرسا و موانع تربيت هراسى به دل راه نمى دهند. اولياء و مربيانى كه به خاطر رضاى خدا و با خلوص نيت امر تربيت را انجام مى دهند منتظر تحسين و خوش آمد ديگران باقى نمى مانند، آنان هرگونه سختى ، محروميت و ناملايمات را به جان خريده و راه پيچيده و پرمشقت تربيت را دنبال مى كنند. 4. عشق به تربيت اگر مهم ترين دغدغه هاى والدين و مربيان، كشاندن كودكان به مسير صحيح زندگى و تربيت باشد و در اين راه با جديت تمام استقامت داشته و پشتكار به خرج دهند، مسلم است كه ثمره شيرين زحمات خود را در آينده نه چندان دور خواهند چشيد و نتيجه تلاش آنان در وجود فرزندانى شايسته و كارآمد متبلور خواهد شد 5. خوش گفتارى ارتباط گفتارى بهترين و راحت ترين و كم هزينه ترين وسيله تربيتى است كه اگر با موازين درست انجام شود بهره هاى خوبى را نصيب مربيان و والدين خواهد نمود. به كار بردن كلمات احترام آميز و دلنشين در برخورد با متربيان ،تاثير فوق العادهاي در جذب و انعطاف طرف ﺁنها دارد. 6. تداوم دانش و آگاهى پدران ، مادران و متوليان امر تربيت در جامعه ، گذشته از اينكه آگاهى هاى لازم را بايد در مسائل تربيتى و روانشناختى متربيان داشته باشند، لازم است با گذشت زمان ، با روش ها و فنون جديد تربيتى آشنا شوند، تا در تاديب و پرورش نونهالان از زمان خود عقب تر نمانند. 7. اعتدال و پرهيز از شيوه هاى ناشايست اعتدال در به كارگيرى روش هاى تربيتى از جمله صفاتى است كه بايد يك مربى آن را رعايت نمايد، زيرا هر چيزى هر قدر زيبا و شيرين و دوست داشتنى باشد، افراط در آن موجب مى شود ديگران دلزده شده و از آن نوعى نفرت داشته باشند. مربى نبايددر اعمال روش هاى تربيتى به ويژه در تربيت دينى زياده روى نموده و از دايره اعتدال بيرون رود، براى اين كه در اين صورت نتيجه عكس خواهد گرفت. سعدى مى نويسد: ناخوش آوازى به بانگ بلند قرآن خواندى ، صاحب دلى بر او بگذشت و گفت : تو را مشاهره چند است ؟! گفت : هيچ ؟ گفت : پس چندين زحمت به خود چرا مى دهى ؟ گفت : از بهر خدا مى خوانم . گفت : از بهر خدا مخوان . گر تو قران بدين نمط خوانى ببرى رونق مسلمانى 8. استقامت و پشتكار در كار تربيت ، يك مربى ممكن است با انواع مشكلات و موانع روبرو شود، ناسازگارى فرزندان ، بيمارى هاى گوناگون ، همسران ناموافق ، مشكلات شغلى ، و اختلالات روانى اعضاى خانواده و ده ها نمونه ديگر، ممكن است براى يك پدر يا مادر و يا ساير مربيان ، به وجود آيد، در اين گونه موارد سزاوار است كه آنان با بردبارى ، حوصله ، استقامت و پشتكار اين موانع را تحمل نموده و به اهداف والاى تربيت بينديشند و چنان كه گفته اند: مرد آن است كه در كشاكش دهر سنگ زيرين آسياب باشد 9. سعه صدر و عذرپذيرى مربيان موفق مى دانند كه كودك از روى ناآگاهى اشتباهاتى انجام مى دهد، نوجوان در اثر غرور در رفتارهاى غلط خود پافشارى مى كند، در برخى كودكان و نوجوانان ناهنجارى هايى از قبيل شرارت ، خشونت و عصبانيت ديده مى شود. اما بعد از مدت كوتاهى اين حالت برطرف شده آنان متوجه خطاى خود مى شوند و با زبان حال يا زبان قال عذرخواهى مى كنند. در اين حالات بايد مربيان آگاه ، با سعه صدر خطاهاى آنان را ناديده گرفته و از اشتباه آنان چشم پوشى كنند. شيوه هاى تربيت از مهم ترين دغدغه هاى مربيان و متوليان امر تربيت ، يافتن راهكارهاى صحيح و روش هاى بديع و كارآمد در مسئله تربيت مى باشد. دانشمندان علوم تربيتى از دير زمان در فكر اين بوده اند كه چه روش هايى در تربيت نسل آينده بشريت موثرتر، عميق تر و كارآمدتر مى باشد. چرا كه شناختن روش هاى عملى و راهكارهاى تاثيرگذار در فرزند پرورى نقش حياتى دارد. آنچه در اين ميان توجه همگان را به خود جلب مى كند، ارائه كاملترين ، سالم ترين و اطمينان بخش ترين روش هاى تربيتى است كه به نحو مطلوب فرزندان را به هدف نهايى تربيت انسان ، رهنمون گشته و بشر را در رسيدن به فلاح و رستگارى و كمال مطلوب ، كه همان قرب به خدا است يارى نمايد.در فرزند پرورى ، بهره گرفتن از تمايلات فطرى كودكان بيشترين ثمره را خواهد داشت . ايجاد محيطى پرنشاط و دل انگيز از جمله مواردى كه مى توان از زمينه هاى تربيت به حساب آورد اين است كه محيط تربيت بايد فضاى پرنشاط و دل انگيزى باشد، تا بتوان فرزندانى شايسته را تربيت نموده و به قله هاى رفيع افتخار و سعادت رساند. اساسا بچه ها بر اساس ‍ فطرت خدادادى خويش ، نيازمند گرمترين ابراز محبت ها و پرنشاطترين كانون هاى خانوادگى هستند، آنان دوست دارند كه در آغوش مهربانى ها و عطوفت ها جاى بگيرند زيرا شاكله شخصيت فرزندان آميزه اى از محبت خواهى و شادى طلبى است. انسان نياز به حرکت و جنبش دارد و بازي بخش مهمي از اين نياز است. هر فرد براي رشد ذهني و اجتماعي خود، نيازمند انديشه و تفکر است و بازي خمير مايه اين تفکر و انديشه است. آمادگي جسمي و روحي براي مقابله با مشکلات بخشي از فلسفه ي بازي کودکان است، بنابراين، بازي هر چه گسترده تر، پيچيده تر و اجتماعي تر باشد کودک از مصونيت رواني بيشتري برخوردار مي شود. کشف دنياي اطراف بخش ديگري از فلسفه بازي است که کودک حس کنجکاوي خود را از اين طريق ارضا مي کند. بازي تن و روان کودک را ايمني مي بخشد و مسؤوليتهاي اجتماعي و اقتصادي را که در آينده بايد بدون کشيد به او مي آموزد. کودک با بازي کردن موقعيتي بدست مي آورد تا اعتقادات، احساسات و مشکلات خود را پيدا کند و مهارتهاي زندگي را بياموزد. رابرت وايت ميگويد: «ساعات زيادي را که کودکان صرف بازي مي کنند نمي توان به هيچوجه تلف شده تلقي نمود، بازي ممکن است شادي بخش باشد ولي در دوران کودکي يک کار جدي است ». بدون ترديد بازي بهترين شکل فعاليت طبيعي هر کودک محسوب ميشود. تعـــــريف بـــازي به هرگونه فعاليت جسمي يا ذهني هدفداري که به صورت فردي يا گروهي انجام پذيرد و موجب کسب لذت و اقناع نيازهاي کودک شود، بازي مي گويند. نقش بازي در رشـــد اجتماعـــي کـــودک موجب ارتباط کودک با محيط بيرون مي شود و دنياي اجتماعي او را گسترش مي دهد. موجب شکـــوفايـــي استعدادهاي نهفته و بروز خلاقيت مي شود. همکاري ، همياري و مشارکت کــودک توسعه مي يابد. با رعايت اصول و مقــــررات آشنا مي شود. همانند سازي با بـــــزرگسالان را مـــــي آموزد. با مفهــــوم سلسله مــــراتب آشنا شده و آنــــرا رعايت مي کند. رقابت را مي آموزد و شکست را بطور واقعــــي تجربه مي کند. قدرت ابراز وجود پيدا مي کند و از ترس، کمرويـي و خجالت بيهوده رها مي شود. حمايت از افــــراد ضعيف را مـــي آموزد. نقش بازي در رشــد عاطفـــي کــــودک نياز به بـــرتري جويــــي را ارضا مي کند. موجب ابراز احساسات، عواطف ، ترس ها و ترديدها ، مهر و محبت ، خشم و کينه و نگراني ها مي شود. تمايل به جنگجويــي و ستيـــزه گــــري را کم مي کند. « برون نگــــري» کــودک را افــزايش مي دهد. نقش بـــازي در رشد جسمـــي کـــودک : مـــوجب رشد هماهنگ دستگاهها و اعضاي مختلف بدن مي شود. باعث تقويت حواس کــــودک مي شود. نيـــرو و انرژي بدن را به بهتـــرين شکل مصرف مي کند. کـــودک به تــوانمندي هاي فکـــري و بدني خود آگاهـــي پيدا مي کند. نقش بــــازي در رشد ذهنــــي کـــودک در يادگيــــري زبان نقش بسزايــــي دارد. در رشــــد هـــوشــــي کـــودک بسيار مؤثــــر است. با مفاهيــــم ساخت، فضـــا و شکــــل آشنا مـــــي شــود. رفتــارهاي هـــوشمندانه کـــودک تقويت مي شود. موقعيت استفاده از قوه تخيل در کـــودک به وجود مي آيد. زمينه بهتـــــري بـــراي تفکــــر فـــراهم مي کند. انــــواع بازي هـــا: کودکان روحيات متفاوتي دارند و با توجه به ويژگيهاي خود، بازيهاي مختلفي را تجريه مي کنند. عواملي که در انتخاب نوع بازي کودکان دخالت دارند عبارتند از : تفاوتهاي فردي، ميزان سلامتي، سطح رشد جسمي و حرکتي، بهره هوشي، جنسيت، خلاقيت، فرهنگ خانواده و موقعيت جغرافيايي بر همين اساس بازي به انواع گوناگون تقسيم مي شود: ۱- بـــازي هاي جسمــــي : از قديمي ترين نوع بازيهاست، به ابزار مخصوص نيازمند است ، هم به صورت انفرادي و هم به صورت گروهي انجام مي شود، براي مصرف انرژي اضافي بدن و نجات يافتن از خستگي و کسالت بسيار مفيد است و رفتارهاي ناآرام و پرخاشگري توأم با عصبانيت کودک را کاهش مي دهد. ۲- بــــازي هاي تقليــــــدي : کودک به تقليد نقش هايي مي پردازد که آنها را باور کرده است. معمولاً بهترين شخصيت ها براي شروع ايفاي نقش ، والدين، برادران ، خواهران و دوستان هستند. کودک از ايفاي نقش آنان لذت برده و تجربه کسب مي کند. در دوره ي دبستان بيشتر نقش معلمان را تقليد مي کند، در حالي که در دوره ي نوجواني از تقليد رفتار بزرگسالان دوري مي کند و به تقليد رفتار همسالان مي پردازد که اين خود آغازي است براي هماهنگي و همسو شد با گروههاي اجتماعي و ايفاي نقش هاي واقعي زندگي. ۳- بـــازي هاي نمايشــــي : کودک در تقليد از بزرگترها از لباس و وسايل مخصوص آنها نيز استفاده مي کند، مانند پسر کوچکي که کت پدر را به تن کرده، عينک او را به چشم مي زند و يا دختر بچه اي که کفش پاشنه دار مادر را پوشيده و به زحمت راه مي رود. ۴- بــــازي هـــــاي نمــــادي: زماني که کودک دستيابي به ابزار و وسايل مورد نياز خود را غيرممکن مي بيند، نيازها و آرزوهاي خود را با استفاده از وسايل نمادين و از طريق بازي بيان مي کند. براي مثال بر تکه اي چوب سوار شده، اين طرف و آن طرف مي رود، مانند اين که سوار بر اسبي شده و آن را هدايت مي کند. اين نوع بازي ها يکي از بهترين شيوه هاي بازي درماني محسوب مي شوند. ۵- بــــازي هاي آمــوزشـــي : مهمترين وسيله آموزش کودک ، استفاده از وسايل بازي مناسب است، مانند مکعب هاي چوبي که کودک با جور کردن و دسته بندي کردن آنها مي تواند با مسائل اساسي اما ساده و آسان رياضي آشنا شود. از خانه ي کوچک اسباب بازي براي آشنا کردن کودک با واقعيت هاي موجود زندگي مي توان استفاده کرد. بازي هاي آموزشي موجب تقويت حواس و رشد قواي ذهني و اجتماعي کودک مي شوند، به شرط آن که سعي کنيم کنترل اصلي بازي در اختيار کودک باشد و جهت و مسير آن را او تعيين کند. ۶- بــــازي هاي خلاقيتـــــي : کودک از طريق به وجود آوردن چيزي، عقايد و احساساتش را اظهار مي کند ، مانند نقاشي، موسيقي ، خميربازي، شن بازي و يا استفاده از لغات که او را قادر مي سازد تا در آينده داستان شعر و نمايشنامه بنويسد. تـــوصيه هايـــي بــــراي والــــديــــن : ۱- به بازي کـــودکان اهميت دهيم، زيرا زندگي آنها در بازي، شکل واقعي به خود مي گيرد. ۲- تلاش کنيم تا بازيهاي کودکان متناسب با فرهنگ و ارزشهاي خانواده باشد. ۳- با دقت در تفکرات خلاق و پويايي کودکان در حال بازي مي توانيم با چگونگي شخصيت آنها بيشتر آشنا شويم. ۴- در بازي کودکان دخالت نکنيم اما راهنما و کمک کننده خوبي باشيم. ۵- با همبازي شدن با کودکان راه دوستي ها را باز کنيم و راه پنهان کاري هاي دوره نوجواني را ببنديم. ۶- کاري کنيم که بازي به صورت تجربه اي لذت بخش در ذهن کودک باقي بماند. ۷- بـــراي متوقف کردن بازي از امـــر و نهي استفاده نکنيم. ۸- با توجه به روحيه ي کنجکاو کودک، به گونه اي او را راهنمايي کنيم که به تفکر مثبت و انديشه خلاق و سازنده دست يابد. ۹- مراقب باشيم که محيط بازي موجب آسيب جسمي، فکري و يا رواني نشود. ۱۰- در انتخاب نوع بازي، به سن ، جنس و توانايي هاي فرزندمان توجه کنيم. ۱۱- نوع و مدت زمان بازي فرزندمان را طوري کنترل کنيم که از فشارهاي هيجاني و روحي بيش از حد دور باشد( به ويژه بازي هاي رايانه اي). ۱۲- بـــراي انتخاب الگوهاي صحيح، زمينه مناسبي را براي بازي هاي تقليدي کـــودکانمان فراهم نماييم. ۱۳- از محدود کـــردن کـــودک در هنگام بازي بپــرهيـــزيم. ۱۴- وسايل بازي را مناسب سن و رشد جسمي و ذهني کودک تهيه کنيم ۱۵- آداب اجتماعي و چگونگي رفتار با ديگران را ضمن همبازي شدن با کودکان مي توانيم به صورت غيرمستقيم به آنها بياموزيم. ۱۶- به مطالب و نحوه ي بيان کودکان در بازي به خوبي توجه کنيم، زيرا احساسات و مشکلات زندگي واقعي آنها در بازي منعکس مي شود. ۱۷- براي انتخاب همبازي هاي خوب، فرزندمان را غير مستقيم راهنمايي کنيم، زيرا رفتارهاي يک همبازي خود تأثير بسيار مثبتي در آينده ي او خواهد داشت. ۱۸- اگر در حضور فرزندمان با وسايل موجود در خانه براي او اسباب بازي (ماشين ، عروسک و ...) بسازيم، ارتباط عاطفي ميان ما و کودکانمان تقويت خواهد شد. ۱۹- براي تقويت حس همکاري و مسؤوليت پذيري فرزندمان با او توافق کنيم که پس از بازي، اسباب بازي هاي خود را جمع کرده و سرجايش بگذارد و گرنه دفعه بعد اجازه استفاده از آنها را نخواهد داشت. ۲۰- از فرزندمان بخواهيم که اجازه دهد تا همبازي هايش از اسباب بازي هاي او استفاده کنند، زيرا اين کار موجب تقويت حس نوع دوستي و تسهيل در ارتباط با ديگران مي شود. ۲۱- اسباب بازي گران قيمت ممکن است وسيله بازي مفيدي نباشد. هنگام خريد توجه داشته باشيم که اسباب بازي بايد بتواند قدرت خلاقيت و سازندگي فرزندمان را رشد دهد. وسايل بازي جورکردني، پازل ها، خميربازي، گل رس و .... اسباب بازي هاي مناسبي به شمار مي روند. ۲۲- اگر کودکان در هنگام بازي با هم اختلاف پيدا کردند اجازه بدهيم خودشان مشکل را حل کنند. در صورتي که اختلاف تشديد شود فقط آنها را از هم جدا کنيم و هرگز از يکي از طرفين ، جانبداري نکيم. ۲۳- در محيط هاي بازي گروهي مثل زمين بازي کودکان در پارک ها، اجازه دهيم بچه ها با هم دوست شوند و بازي کنند، از وارد شدن به محيط بازي کودکان بپرهيزيم. ۲۴- از همبازي شدن کودکان با افراد بزرگتر از خود به ويژه «نوجوانان و جوانان» اکيداً جلوگيري کنيم. ۲۵- کودکان همواره نيازمند بازي هستند، پس اسباب بازي هاي مناسب هر مکان را همراه خود داشته باشيم. 26- کودکان بايد به مجموعه اي از بازي هاي جسمي، اجتماعي، عاطفي و ذهني بپردازند. هنگامي که فقط يکي از بازي ها را انجام مي دهند(مثلاً بازي هاي رايانه اي) از رشد اجتماعي، جسمي و عاطفي محروم شده و احتمال بروز عصبانيت و پرخاشگري در آنها افزايش مي يابد. آخــــر اینکـــه : « بــازی دنيای کــــودکان است، با دنيـــای کــــودکان بازی نکنيد. » همبازى شدن با كودك كودكان و نوجوانان از بازى و ورزش لذت مى برند و به اين وسيله ضمن آشنايى با جهانى كه در آن زندگى مى كنند، رشد يافته و فرصت هاى مناسبى را براى ابراز عواطف و احساسات خود مى يابند. همبازى شدن والدين و بزرگترها با آنان در ايجاد خودباورى در وجود آنان نقش مهمى دارد. كودك بسياري از مهارت هاي فردي و اجتماعي مورد نياز براي زندگي آينده خود را از طريق همين بازيهايي كه به نظر بسياري بي اهميت جلوه مي كند مي آموزد. اهميت بازي در آموزش كودكان تا اندازه اي است كه بسياري از متخصصان تعليم و تربيت سفارش مي كنند، مطالب آموزشي در كلاسهاي درس از طريق بازي آموزش داده شود و نتايج حاصله گوياي موفقيت استفاده از اين شيوه است علاوه بر بازيهاي سنتي، برخي نتايج تحقيقات درباره بازيهاي رايانه اي حاكي از آن است كه اين بازيها نيز منابع خوبي براي آموزش و يادگيري هستند و استفاده گروهي از بازيهاي آموزشي تاثير مثبت در پيشرفت تحصيلي و روابط اجتماعي كودكان دارد از سوي ديگر اين بازيها مي تواند به طور غيرمستقيم مهارتهايي را به كودك بياموزند كه باعث موفقيت هاي بزرگ كودكان ما در زمينه هاي شغلي و تجاري شود. بايد مربيان به ويژگى هاى نونهالان توجه نموده و در مقابل جنب و جوش و بازيگوشى او گرچه مشكلاتى به همراه داشته باشد، صبر و حوصله به خرج دهند. حضرت كاظم صلى الله عليه و آله فرمود:شيطنت و بازيگوشى فرزند، در دوران كودكى امرى پسنديده و مطلوب است و موجب مى شود در بزرگسالى داراى شخصيتى آرام و خويشتن دار گردد. شلوغى و شيطنت يك كودك يك حالت طبيعى در بچه هاست ؛ والدين نبايد آن را غيرطبيعى و دور از انتظار فرض كنند و با شدت و تندى از آن جلوگيرى نمايند؛ بلكه در اين گونه موارد بايد رفتارى كاملا ملايم و همراه با بردبارى و مدارا در پيش گرفت . نقش رسانه هاى گروهى در تعليم وتربيت دو موضوع ، نقش رسانه هاى گروهى را به عنوان يك عامل تربيت از ساير عوامل ممتاز مى كند، يكى جذابيت و گيرايى پيام و ديگرى گستردگى و فراگير بودن آن است . بى ترديد امروزه در رقابت جاذبه مدارس و نظامهاى آموزشى نمى توانند خود را به پاى صدا وسيما مطبوعات ، كتاب و نظاير آنها برسانند. جاذبه رنگ وتصوير وجلوه هاى بديع هنرى ، تلويزيون را به با نفوذترين و پربيننده ترين عامل ، تبديل كرده است . ولى همه اينها، گرچه جنبه هاى قوت و مثبت اين عامل را اثبات ميكند، در كنار آن به جهت ساختار آن ، زمينه انحراف و لغزش از اهداف تربيتى نيز به شدت وجود دارد. بازی های رايانه بازي هايرايانه اي امكان ايجاد فرصت هايي را دارند كه مكمل بازي هاي واقعي كودكان در عالم واقع باشند؛ زيرا بازي هاي كامپيوتري قواعدي دارند كه در محدوده خاص به بچه ها امكان انتخاب مي دهند و به بچه ها كمک مي كنند كه ضرورت قواعد و علت آن را درک كنند. ايفاي نقش فرصت ديگري است كه بازيها ايجاد مي كنند و توانايي داوري درباره كار آمدي نقش را فراهم مي كند . نقش بازي در روند رشد جسماني و روحي رواني كودكان انكارناپذير است. برخي ازمحققان معتقدند، بازي هاي رايانه اي در عين اينكه مي تواند براي كودكان مضر باشد، مي تواند در سلامتي آنها نيز موثر واقع شود . بعضي ها معتقدند كه چنين بازي هايي حتي مي تواند موثرتر از مدرسه واقع شود . چون در چنين بازي هايي كودكان بايد يا از دست دشمن فرار كنند يا گنج پنهاني را پيدا كنند و درواقع مجبور به تصميم گيري سريع و قاطع هستند . اما خيلي كم اتفاق مي افتد كه كودكان در كلاس مجبور به تصميم گيري هاي اين چنيني شوند . جي‌ كه يك نويسنده درمورد مسائل آموزشي بازي هاي رايانه است،‌مي گويد‌: اين بازيها به دانش آموزان ابتدايي تجربه هاي زيادي را ياد مي دهد . در پرتو رشد علوم وفن آوری، خلاقيت بشر و همچنين محدوديت های زيست محيطی جوامع بشری، بازی های رايانه ای امروزه گسترش فزاينده يافته اند.به گونه ای که در نقاط مختلف جهان و در همه سطوح سنی، افراد با اين نوع بازی ها آشنا هستند. بازی هايی که مرزهای جغرافيايی را در نورديده و امکان بازی با فرد يا افراد در آنسوی مرزها را فراهم کرده است.بازی های رايانه ای بدون فعاليت بدنی انجام می گيردو منحصراً به برنامه ای تدوين شده و فعاليتی ذهنی وابسته هستند.درموقعيت کنونی باطيف گسترده اين بازی ها و تنوع گروه های درگير، بررسی علمی و دقيق اين بازی ها ضرورت دارد. پيشرفت كيفيتي اين بازي ها به فاصله كوتاهي در ايران رواج بافته و بازار اسباب بازي و لوازم سمعي و بصري را به تسخير خود درآورده است . اين بازي ها با استفاده از تصاوير پرتحرك و صداهاي مهيج ، دنيايي از هيجان را به اين انسانهاي تشنه جنب وجوش ارزاني مي كند و همين جذبه ، روح و جسم آنان را مطيع خود مي سازد و به عالمي از تخيلات مي برد كه خود را محور و قهرمان اصلي ماجرا مي پندارند. محاسن بازي ها ي رايانه اي 1-يادگيري را آسان و توجه بچه ها را جلب مي كند. 2- با رايانه هرچند باركه بخواهند، مي توانند موضوعي را ببينند و مرور كنند. 3- برنامه ها بسيار متنوعي هستندكه به كودكان امكان مي دهد تا نقاشي ها يا داستانهايي را خلق كنند ، ويا بازي هايي هستند كه كودكان را به تاريخ يا جغرافيا علاقه مند مي كند. 4- برنامه آموزشي به كودكان كمك مي كند تا مهارت هايي را تمرين كنند. 5- كودك بدون كثيف كردن لباسها و اطراف مي تواند به راحتي نقاشي بكشد و رنگها را عوض كند. مثلا اگر از رنگ سبز لباس نقاشي اش خوشش نيامد به رايانه مي گويد رنگ قرمز كن ، رنگ قرمز رضايت او را فراهم نكرد رنگ آبي و... 6- بازي ها رايانه اي بچه ها را وارد دنيايي مي كند كه كنترلش در دست آنهاست و به همين دليل آنها از اين بازي لذت مي برند. 7- باعث هماهنگي چشم و دست وپرورش عضلات ظريف كودك مي شود. معايب بازي ها رايانه الف ) آسيبهاي جسماني چشمان فرد به دليل خيره شدن مداوم به صفحه نمايش رايانه به شدت تحت فشار نور قرار مي گيرد و دچارعوارض مي گردد. چون كودك ساعتها در يك وضعيت ثابت مي نشيند ، ستون فقرات و استخوان بندي او دچارمشكل مي شود. همچنين احساس سوزش و سفت شدن گردن ، كتف ها و مچ دست از ديگر عوارض كار نسبتاً ثابت و طولاني مدت با رايانه است . پوست فرد در معرض مداوم اشعه هايي قرار مي گيرد كه از صفحه رايانه پخش مي شود. ب ) آسيبهاي رواني – تربيتي ا- تقويت حس پرخاشگري مهمترين مشخصه بازي ها رايانه اي حالت جنگي اكثر آنهاست و اين كه فرد بايد براي رسيدن به مرحله بعدي بازي با نيروهاي به اصطلاح دشمن بجنگد ، استمرار چنين بازي هايي كودك را پرخاشگر و ستيزه جو بار مي آورد. خشونت مهمترين محركه اي است كه در طراحي جديدترين و جذابترين بازي ها كامپيوتري به حد افراط از آن استفاده مي شود. 2- انزواطلبي كودكاني كه به طور مداوم با اين بازي ها درگيرند درونگرا مي شوند، در جامعه ، منزوي و در برقراري ارتباط اجتماعي با ديگران ناتوان مي گردند. روحيه انزواطلبي باعث مي شودكه كودك از گروه همسالان جدا شود و اين خود سرآغازي براي بروز ناهنجاري ها ديگر است . ج) تنبل شدن ذهن دراين بازي ها به دليل اين كه كودك و نوجوان با ساختني ها و برنامه هاي ديگران به بازي مي پردازد و كمتر قدرت دخل و تصرف در آنها پيدا مي كند اعتماد به نفس او در برابر ساختني ها و پيشرفت ديگران متزلزل مي شود. تصور بيشتر خانواده ها اين است كه در بازي ها رايانه اي فرد در بازي مداخله فكري مداوم دارد. اما اين مداخله، فكري نيست بلكه اين بازي ها سلولهاي مغزي را گول مي زنند و از نظر حركتي نيز فقط چند انگشت كودك را حركت مي دهند . ماهر چه دراين مسير حركت كنيم و بازي ها را گسترش دهيم، انسانهايي را تحويل جامعه خواهيم داد كه سر خورده ، افسرده، غير متحرك وغيرسازنده هستند و خود اتكايي آنها بسيار كم خواهد بود و ابتكار عمل نخواهند داشت. درحالي كه براي جامعه ، نياز به انسانهايي خلاق ، مبتكر و متفكر داريم. د) تاثير منفي در روابط خانوادگي با توجه به اين كه زندگی دركشور ما نيز به طرف ماشيني شدن پيش مي رود و در بعضي خانواده ها زن و مرد شاغل هستند و يا بعضي ازمردان بيش از يك شغل دارند خود به خود روابط عاطفي و دركنار هم بودن خانواده كمتر شده وعده زيادي ازاين وضع و وجود تلويزيون به عنوان جعبه جادويي كه باعث سرد شدن روابط خانوادگي شده ناراضي هستند ؛ حال جعبه جادويي ديگري با جاذبه ي سحر آميزتري به نام رايانه ،مشكلات را دوچندان كرده است. و) افت تحصيلي به دليل جاذبه مسحور كننده اين بازي ها، بچه ها وقت و انرژي زيادي را صرف بازي با آن مي كنند. توصيه براي عصبانيت كودكان علت خشونت و ريشه تمرد و عصيان و فريادهاى مخالف ، ممكن است گرسنگى ، تشنگى ، برهنگى و نداشتن پوشاك ، نيازمندى و فقر، خستگى ، نداشتن امنيت ، سردرگمى و از همه مهمتر، احساس از دست رفتن شخصيت و نابودى عزت و هويت افراد باشد. حركات ناشايست كودكان و نونهالان نيز ريشه و علتى دارد كه يكي از آنها اتخاﺫ روشهاي تربيتي غلك توسط والدين باشد. ديل كارنگى روان‏شناس معروف آمريكايى نيز مى‏نويسد: «تداوم خشم و غضب در مزاج و قلب آدمى، اثر سوء مى‏گذارد و بسيارى از بيمارى‏هاى درونى و امراض بر اثر خشم‏هاى پى‏در پى و زياده از حد طبيعى است».[3] در اينجا توجه به چند توصيه ضرورى است: 1- بايد دقت كنيد كه چه امورى معمولاً باعث ناراحتى او مى‏شود. حتى‏الامكان از پديد آمدن آن امور جلوگيرى كنيد . 2- سعى كنيد در محيط خانه شرايط آرامش و تفريح سالم براى او فراهم شود. 3-از درخواست‏هايى كه در برابر آن ناتوان است خوددارى كنيد. ٤- در موقع ناراحتى او هرگز به بحث و مشاجره نپردازيد. 5-عدم توجه افراطي به كودك. 6-ترغيب و تشويق به فغاليت هاي ورزشي. 7- عدم تمسخر وي در خلوت ويا حضور ديگران. 8-جلوگيري از بازي هاي خشونت آميز. 9-پرهيز از مشاهده صحنه هاي خشونت آميز. 10-كنترل پرخاشگري آنان تا به صورت عادت در نيايد. نویسنده: رضا وظیفه مند

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#تربیت فرزند