یک زندگی خیالی و مجازی در کنار زندگی واقعی ام شکل گرفته است


سؤال :

با سلام. متاسفانه من دچار نوعي خيال پردازي مضر هستم . چرا كه احساس مي كنم اين معضل، يك زندگي خیالی و مجازي را در كنار زندگی و شخصيت واقعي ام بنا نموده است . كيفيت اين تخيلات بدين صورت است كه من هيچ وقت خودم را جاي كسي حس نمي كنم بلكه خودم هستم با همان خصوصيات خانوادگي ( شايد فقط سنم متفاوت با حال باشد) كه در عرصه هاي مختلف مشغول فعاليت به بهترين وجه هستم، مثلا وقتي فوتبال نگاه مي كنم خودم را به جاي يكي از بازيكنان به زمين مي فرستم، به طور كلي در هر ورزشي كه تماشا كنم ، بهترين فرد در آن رشته مي شوم. يا اينكه هنگام تماشاي فيلم يا سريال يك نقش جديد براي خودم مي سازم و در آن بازي مي كنم يا اينكه در شرايط بالاتر خودم را يك كارگردان فرض كرده و چند فيلم هم تا کنون ساخته ام ! در شئون ديگر هم اگر بخواهم با شخصي ملاقات نمايم يا در انتظار انجام دادن فعاليتي باشم، قبلا آن كار را در خيالاتم انجام مي دهم ، مثلا همين مشاوره را قبلا در تخيلاتم مرور كرده ام، يا اينكه بعد از بگو مگو با كسي در ذهنم به طوري كه به آرامش برسم با او درگيري پيدا مي كنم و اغلب اين تخيلات و زندگي مجازي من را ارضا نموده و در زندگي واقعي نمي توانم به كارهايم برسم. اگر كسي از بيرون مرا ببيند شايد از اين خنثي بودن من تعجب كند، در حاليكه من در درونم غوغايي برپاست . حال از شما راه حلي مي خواهم تا من را از آسيب هاي اين تخيلات فزاينده رهايي بخشيد، چرا كه ديگر احساس مي كنم اين زندگي مجازي دارد جاي حيات واقعي من را مي گيرد و هر گونه كمبودی را به جاي اينكه در زندگي واقعي سامان بخشم، آن ها را در زندگي خيالي ام به طور كامل و آرماني حل مي كنم.


جواب :

با سلام و سپاس از اينكه مركز ما را براي راهنمايي و پاسخگويي برگزيده ايد؛ پرسشگر گرامي‌، شايد خود شما هم به اين مساله واقف باشيد كه قوه تخيل و خيال پردازي يكي از وجوه مشخصه انسانها است و بسياري از دستاوردها، خلاقيت ها، اختراعات و ... مديون اين موهبت الهي است. خيال پردازي از زمان كودكي تا پايان دوره نوجواني تقريباً رفتاري طبيعي محسوب مي شود كه از بعد از دوره شكل گيري زبان تا سنين بالاتر به صور مختلف خود را نشان مي دهد و شدت و ضعف آن در دوره هاي مختلف نيز متفاوت است. اما بايد به اين نكته توجه داشت كه از نظر روانشناسان هر فكر و يا رفتاري كه موجب اختلال در روند عادي زندگي فرد شود و بر ارتباط او با ديگران تاثير منفي بگذارد، و در يك جمله موجب اختلال درون فردي و ميان فردي شود و بيش از حد معمول انرژي فرد را بخود اختصاص دهد، جزو رفتارهاي ناسازگار و نابهنجار محسوب مي شود و بايد براي اصلاح آن اقدام شود. من در زير به راهكارهايي اشاره مي‌كنم كه شما با استفاده از آنها مي توانيد به كنترل خيالپردازي خود بپردازيد. به عنوان مثال يك موقعيت را فرض مي كنيم كه در آن موقعيت خيالپردازي، مزاحم فعاليت نرمال و زندگي واقعي شما مي‌ شود، مثلا شما فردا امتحان و يا كنفرانس داريد، كتاب درسي خود را باز مي كنيد و مشغول مطالعه مي‌شويد اما در اين هنگام ناخواسته شروع به خيال پردازي مي‌كنيد، يعني افكار خيال پردازانه علي رغم ميل باطني شما به ذهن شما هجوم مي آورند در اين حال و موقعيت هاي مشابه مي توانيد تكنيكهاي زير را براي رهايي از اين افكار بكار گيريد : 1- توقف خيال پردازي : در اين راهكار ، در همان لحظه كه خيال پردازي را آغاز كرديد با دست محكم به ميز بكوبيد و بگوييد « بس است» و در اين هنگام نفس خود را حبس كنيد تا حدي كه احساس خفگي به شما دست بدهد و سپس نفس خود را رها كنيد با اينكار كه شرطي سازي متضاد (covert conditioning ) نام دارد بدن شما از جهت ارگانيكي به اين نتيجه مي رسد كه افكار خيالپردازانه همراه با يك ناراحتي شديد ناشي از قطع تنفس همراه است، لذا تدريجا ديگر به تخيلات اجازه ورود به ذهن را نمي دهد؛ اين تكنيك يكي از بهترين تكنيكهاي رفتار درمانگران براي مقابله با افكار و تخيلات مزاحم است. بعد از اين عمليات سعي كنيد كه واقعاً خيال پردازيتان را متوقف كنيد و سعي داشته باشيد بعد از آن با تمركز بيشتر درس بخوانيد. همين كار را در طول مطالعه هنگامي كه افكار مزاحم و خيال پردازانه به سراغتان مي آيد تكرار كنيد و به اين افكار و تخيلات اجازه ندهيد به سراغتان بيايند. 2- اختصاص وقت خاص براي خيال پردازي : يكي ديگر از تكنيکهاي خوب براي كنترل اين افكار اينست كه زمان خاصي را براي اين نوع افكار اختصاص دهيد و وقتي اين افكار به سراغتان مي آيند به آنها بگوييد بروند و در ساعاتي كه به آنها اختصاص داده ايد بيايند! به ديگر سخن اين افكار را تدريجا به آن زمان خاصي كه به آنها اختصاص داده ايد كاناليزه نماييد و در ساعات ديگر از ورود آنها به ذهن جلوگيري نماييد، اين امر باعث مي شود كه اين افكار تدريجا به كنترل شما در آيند. 3- انحراف توجه : از ديگر تكنيهاي مفيد براي مقابله با اين نوع افكار تكنيك انحراف توجه است، تكنيك فوق به اين صورت انجام مي شود كه كشي بدور دست خود بياندازيد و وقتي اين افكار شروع به هجوم به ذهن شما كردند آن كش را كشيده و رها كنيد بطوري كه سوزشي در دست شما ايجاد شود و سپس عددي نسبتا پيچيده مانند 74598را به ذهن خود بياوريد و هفت تا هفت تا از آن كم كنيد تا به عددي برسيد كه كوچكتر از هفت باشد. اين كار تدريجا موجب مي شود كه شما بتوانيد بر اين افكار كنترل پيدا كنيد و خود مختاري را از آنها سلب نماييد. در اين تكنيك از ويژگي «تمركز فقط بر يك شي» ذهن استفاده شده، يعني اينكه ذهن در آن واحد نمي تواند بر روي دو چيز متمركز شود، لذا وقتي شما بر روي عدد فوق و عمليات تفريق تمركز مي كنيد ذهنتان از تمركز بر افكار و تخيلات باز مي ماند. 4- كاناليزه كردن تخيلات به سوي امور سازنده و مثبت : بعد ازاينكه اين افكار و تخيلات را به كنترل خود درآورديد، و حاكم برآنها شديد، اگر تمايل داشته باشيد مي توانيد از قوه خيال پردازي خود استفاده هاي مفيد و مثبت كنيد. براي مثال مي توانيد از آن براي خلق داستان هاي زيبا، نوشتن فيلم نامه و ... استفاده كنيد. اما باز هم اين را فراموش نكنيد كه هر امر مطلوبي اگر به صورت افراطي درآيد زيانبار خواهد بود. موفق باشید. منتظر مکاتبات بعدی شما هستیم. نویسنده : غلامرضا مهرانفر

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#وهم گرایی، تخیل