اختلال کمبود توجه/بیش فعالی و راهکارهای درمان آن


سؤال :

لطفا در مورد نشانه شناسي بيش فعالي در کودکان به خصوص درمان آن توضيح دهيد؟


جواب :

با سلام و سپاس از اينكه مركز ما را براي پاسخ و راهنمايي برگزيده ايد؛ پرسشگر گرامي، اگرچه تاكنون نشانه هاي فراواني براي شناسايي بيش فعالي برشمرده اند اما واقعيت اين است كه هيچ يك از اين نشانه ها به تنهايي نمي تواند نشانه قطعي وجود اين اختلال باشد و براي رسيدن به نتيجه نهايي، بررسي هاي تكميلي رفتاري مورد نياز است. با اين حال چهار نشانه اصلي در افراد دچار اين اختلال به طور مشترك وجود دارد : 1- اين كودكان نمي توانند حتي براي مدت كوتاهي، بدون حركت در يك جا بمانند. حتي در شرايطي كه آنها را مجبور به اين كار كنند، مدام در جاي خود تكان مي خورند و با وسيله اي (دسته هاي صندلي يا ريشه هاي فرش) بازي مي كنند. گاهي سر جاي خود نيم خيز مي شوند، مي ايستند و آرام و قرار ندارند. 2- به طور معمول آستانه توجه در اين كودكان پايين است. يعني وقتي مشغول كاري هستند، هر صدا و علامتي از اطراف مي تواند توجه آنها را به سوي خود جلب كند. در واقع كودكان بيش فعال هميشه گوش به زنگ وقايع جانبي هستند. 3- تمركز در كودكان بيش فعال ضعيف است. اين نشانه كه در اصل مربوط به آستانه تحريك پايين در آنهاست، باعث مي شود كودك نتواند ذهن خود را به موضوع هايي كه نياز به تمركز دارند، معطوف كند. 4- كودكان مبتلا به بيش فعالي معمولا كودكان پرخطري هستند. اين كودكان از فعاليت هاي پرخطر ترسي ندارند و معمولا آن را به راحتي انجام مي دهند. مثلا بارها ديده شده كه بدون ترس از افتادن، بدن خود را تا نيمه از پنجره ساختمان بيرون مي برند يا به راحتي و بدون ترس طبيعي اي كه كودكان از وسايل برنده مثل چاقو دارند، با اين وسايل كار مي كنند. اين چهار نشانه معمولا از نشانه هاي اصلي براي شناسايي افراد دچار بيش فعالي است اما به غير از اينها، مواردي نيز وجود دارد كه بعنوان ملاك هاي تشخيصي اختلال کمبود توجه / بيش فعالي شمرده مي شوند : الف : وجود مورد (1) يا (2) : (1)- شش مورد يا بيشتر از علائم بي توجهي زير كه حداقل 6 ماه طول بكشد و شدت آنها به حدي باشد كه غيرانطباقي بوده و با سطح رشد ناهماهنگ باشد : بي توجهي A- غالبا از توجه كافي به جزييات در مي ماند يا فعاليت هاي تحصيلي، كار يا ساير فعاليت ها را با بي دقتي انجام مي دهد. B- غالبا در حفظ توجه بر روي تكاليف يا فعاليت هاي مربوط به بازي ها مشكل دارد. C- غالبا به نظر مي رسد وقتي با او صحبت مي شود، گوش نمي دهد. D- غالبا دستورالعمل ها را كامل اجرا نمي كند و كار درسي، وظايف و تكاليف محيط كار را تكميل نمي كند ( كه دليل آن رفتار مقابله اي يا نفهميدن دستورات است). E- غالبا در سازمان دهي تكاليف و فعاليت ها ناتوان است. F- اغلب از تكاليفي كه نيازمند فعاليت ذهني مستمر است اجتناب مي كند، نفرت دارد يا در اقدام به آن مردد است مانند كار درسي يا تكاليف خانگي. G- غالبا اشياي لازم براي انجام تكاليف و فعاليت ها را گم مي كند. مثل مداد، كتاب و... H- محرك هاي بيروني غالبا حواسش را به آساني پرت مي كند. I- در فعاليت هاي روزمره غالبا فراموشكار است. (2)- شش مورد از علائم بيش فعالي- تكانشگري زير كه حداقل به مدت 6 ماه طول بكشد و شدت آن در حدي است كه غيرانطباقي يا ناهماهنگ با ميزان رشد تلقي مي شود : بيش فعالي A- غالبا دست ها و پاهايش بي قرار است و روي صندلي تكان مي خورد. B- غالبا در كلاس درس يا جاهاي ديگري كه انتظار مي رود شخص نشسته باقي بماند، صندلي را ترك مي نمايد. C- غالبا در جاهايي كه مناسبتي ندارد مي دود يا از در و ديوار بالا مي رود. در نوجواني يا بزرگسالي همراه با احساس ذهني بي قراري است. D- غالبا در اشتغال بي سر و صدا به فعاليت هاي تفريحي و بازي ناتوان است. E- غالبا در حال حركت است و به نظر مي رسد موتوري به حركتش وا مي دارد. F- غالبا زياد حرف مي زند. تكانشگري G- غالبا قبل از اينكه سوال تمام شود با عجله و دستپاچگي جواب هايي مي پراند. H- غالبا در انتظار كشيدن براي نوبت ناتوان است. I- غالبا حرف ديگران را قطع كرده يا مداخله مي كند. ب : برخي علائم بيش فعالي- تكانشي يا بي توجهي كه منجر به اختلال شده و قبل از 7 سالگي وجود داشته است. پ : بر اثر علائم در دو يا چند زمينه مثل مدرسه يا خانه پسرفت هايي ايجاد شده است. ت : بايد شواهد آشكاري از تخريب قابل توجه باليني در عملكرد اجتماعي ، شغلي يا تحصيلي وجود داشته باشد. ث : علائم منحصرا در جريان اختلال نافذ رشد ، اسكيزوفرني يا ساير اختلالات سايكوتيك روي نداده باشد و يك اختلال رواني ديگر مثل اختلال خلقي ، اختلال اضطرابي، اختلال تجزيه اي يا اختلال شخصيت توضيح بهتري براي آن نيست. درمان اختلال كمبود توجه/ بيش فعالي [1] (ADHD) : 1- دارو درماني : درمان دارويي خط اول درمان بيش فعالي محسوب مي شود. در دارو درماني، داروهاي محرك براي درمان بيشترين استفاده را دارند، زيرا مشخص شده اثر بخشي بالايي دارند و عموما عوارض خفيف قابل تحملي ايجاد مي كنند. دو مورد از رايج ترين داروهاي مورد استفاده در درمان كودكان، دكستروآمفتامين( كه مورد مصرف كودكان 3 ساله و بالاتر) و ريتالين ( كه مورد مصرف كودكان 6 ساله و بالاتر) است. تحقيقات ثابت كرده ريتالين در سه چهارم همه كودكان مبتلا به اين اختلال بسيار موثر بوده است و عوارض جانبي معدودي دارد. ريتالين دارويي كوتاه اثر است كه عموما در ساعات مدرسه مورد استفاده قرار مي گيرد تا كودك مبتلا بتواند در كلاس درس باقي بماند و به تكاليف خود توجه كند. در كودكاني كه داراي سابقه تيك هاي حركتي هستند اين دارو با احتياط مصرف شود. در برخي موارد ممكن است اين دارو باعث تشديد اختلال تيك شود. مطالعه اي كه اخيرا انجام شد نشان داد كه حدود 75 درصد كودكان بيش فعال تحت درمان با ريتالين در زمينه توجه در كلاس و در سنجش هاي كارايي تحصيلي بهبود قابل ملاحظه اي نشان داده اند. دكستروآمفتامين و تركيب ملح آمفتامين/ دكستروآمفتامين معمولا در رديف دوم درمان دارويي محسوب مي شوند و هنگامي بكار مي روند كه ريتالين موثر نبوده است. 2- مداخلات رواني اجتماعي : مصرف دارو به تنهايي غالبا نمي تواند نيازهاي جامع درماني كودكان مبتلا به اين اختلال را برآورده سازد و فقط يك جنبه از برنامه چند وجهي درمان اين اختلال محسوب مي گردد. گروههاي مهارت هاي اجتماعي ، آموزش والدين كودكان دچار بيش فعالي و مداخلات رفتاري در مدرسه و خانه، اغلب در درمان اين كودكان موثر است. اساس اكثر آموزش هاي والدين كمك به ايجاد مداخلات رفتاري قابل استفاده همراه با تقويت مثبت است كه هم رفتارهاي تحصيلي و هم رفتارهاي اجتماعي را هدف قرار مي دهد.گروه درماني با هدف اصلاح مهارت هاي اجتماعي و افزايش عزت نفس و حس موفقيت در كودكان مبتلايي كه در زمينه هاي گروهي بخصوص در مدرسه دچار مشكلات كاركردي زيادي هستند مي تواند بسيار مفيد باشد. موفق باشید. باز هم با ما بگویید.

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#بیش فعالی