نظر اسلام درباره وسواس


سؤال :

تعاليم دين اسلام در مورد يك آدم وسواسى به چه صورت است؟ اسلام چه صحبت‏هايى با يك فرد وسواس دارد؟


جواب :

پاسخ:جواب به اين پرسش را با مطلبى از امام صادق(ع) آغاز مى‏كنيم. در روايتى نقل شده است: به امام صادق صادق(ع) گفتند: شخصى هست كه داراى عقل و بينش خوبى است؛ اما قدرى در وضو و نمازش وسواس دارد؛ حضرت فرمود: اين چگونه آدم عاقلى است كه پيروى از شيطان مى‏كند. بعد فرمود: «ان الشيطان يحب ان يطاع»(امام خمينى، چهل حديث، مؤسسه نشر آثار امام خمينى.) «شيطان دوست دارد كه از او پيروى شود». در روايت ديگرى امام صادق(ع) در پاسخ به سؤال از تكليف كسى كه در تعداد ركعت‏هاى نماز زياد شك مى‏كند - به طورى كه اصلاً نمى‏داند چند ركعت خوانده و چند ركعت باقى مانده است - فرمود: بايد نمازش را اعاده كند. سپس به امام عرض شد: زياد شك مى‏كند، به طورى كه هر چه هم اعاده كند باز شك مى‏كند؛ فرمود: به شك خود اعتنايى نكند(به نقل از: محمود ارگانى، شناخت وسواس و درمان آن)(و به نمازش ادامه دهد.) امام(ع) در ادامه فرمود: «با شكستن نماز، شيطان پليد را به خودتان عادت ندهيد كه با اين كار، او را به طمع اندازيد؛ زيرا شيطان خبيث است و بر هر چه عادتش دهند، عادت مى‏كند. پس هر يك از شما (كه كثيرالشك باشد)، به شك خود اعتنا نكند و نمازش را زياد نشكند؛ چون اگر چند مرتبه به شك خود اعتنا نكرد، ديگر دچار شك نخواهد شد. شيطان پليد مى‏خواهد مطاع باشد؛ لذا اگر نافرمانى شود، ديگر به طرف شما نمى‏آيد». از اين گونه روايات استفاده مى‏شود كه؛ وسواس، نشانه جهل است و آدم وسواسى جاهل تلقى مى‏شود و نبايد به شك‏هاى خود اعتنا كند و وظيفه دارد مانند افراد عادى در آنچه دچار وسواس است، عمل كند؛ يعنى، از هر چيزى كه عموم مردم نجس مى‏دانند، اجتناب كند، نه بيشتر و در شستن لباس و بدن و يا وضو و غسل، مانند ساير مردم عمل كند و بيشتر از آن اسراف است و جايز نيست. در واقع كسى كه بيشتر از مقدارى كه شرع مقدس براى شستن و تطهير محل نجس تعيين كرده، آب مى‏ريزد و يا در انجام ديگر اعمال عبادى يا غيرعبادى، تكرار و افراط مى‏كند؛ نوعى دهن كجى به شارع مقدس و دستورات پيامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) است. پس همان طور كه تفريط و بى‏مبالاتى و بى‏توجهى نشانه جهل و نادرست است؛ افراط و زياده روى نيز از نظر ائمه اطهار(ع) و شرع مقدس، مردود است. حضرت على(ع) در نهج البلاغه مى‏فرمايد: «لا تَرَى الْجَاهِلَ إِلاَّ مُفْرِطاً أَوْ مُفَرِّطاً»(نهج البلاغه، حكمت 70.) «افراط و تفريط هر دو نشانه جهل و بى‏عقلى است». آدم وسواسى نيز در فكر و يا عمل دچار حساسيت بيش از اندازه شده و از حد متعادل و معين خارج شده است. آرى در مراحل اوليه، شك و ترديد - چه در افكار و چه در اعمال - ناخواسته و غيراختيارى است و بدون اراده شخص به ذهن فرد مى‏آيد و يا در عمل و رفتارش ظاهر مى‏شود و به عبارتى يك نوع بيمارى است كه در وجود او رخنه كرده است، اما تداوم و عدم تداوم آن قابل كنترل است. از نظر اسلام شخص وسواسى بيمار تلقى مى‏شود و رفتار او، رفتارى نابهنجار است. اسلام براى اعمال يا افكار وسواسى، اعتبارى قائل نيست و به چنين فردى توصيه مى‏شود به افكارش بى‏توجه باشد و ترتيب اثر ندهد، بلكه مثل ساير مردم به مسائل نگاه كند و مناسك دينى را نيز مثل عموم مردم انجام دهد. حتى اسلام در مواردى كه وسواس شدت پيدا مى‏كند، رعايت برخى از مسائل (مثل طهارت، وضو، غسل و...) را از عهده فرد مبتلا به وسواس برداشته، مى‏گويد: با همان بدن يا لباسى كه فكر مى‏كند نجس است يا همان وضو و غسلى كه احساس مى‏كند باطل است نماز بخواند، هيچ اشكالى ندارد. برخى از مراجع در پاسخ به افراد وسواسى - كه در طهارت و نجاست به وسواس مبتلا شده‏اند - مى‏فرمايند: «شما گرفتار وسواس هستيد و تنها درمان آن بى‏اعتنايى است. فتواى ما براى شما اين است كه ببينيد مؤمنان ديگر، چه اندازه به اين امور اعتنا مى‏كنند، به همان اندازه اعتنا كنيد؛ بقيه براى شما پاك است»(براى آگاهى بيشتر ر.ك: ناصر مكارم شيرازى، استفتائات جديد، ج 2، صص 43-41.) علاوه بر اينكه فرد بيمار - اعم از بيمارى جسمانى يا روانى - به حكم عقل بايد به متخصص و كارشناس مراجعه كند و اسلام نيز اين حكم عقلى را تأييد مى‏كند. از اين رو، اگر آن قدر وسواس دارد كه در انجام كارهاى روزمره و اعمال عبادى دچار مشكل مى‏شود، بايد به متخصص مراجعه كند و تحت درمان قرار گيرد. نویسنده: ابوالقاسم بشیری

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#وسواس