وسواس در نجاست


سؤال :

وقتی به دستشویی می روم فکر می کنم ادرار بر روی پاهایم پاشیده از چند سال پیش است که وقت دستشویی رفتن شلوارم را بالا می کشم شک دارم به اینکه جایی نجس شده، کارم شده لباس عوض کردن و آب کشیدن بررسی که می کنم چیزی نیست ولی باز شک دارم شدم مسخره خاص و عام همه به من می گن وسواسی، دیگه خسته شدم با خودم فکر می کنم شاید به مثلا ساق پام پاشیده به همه جا شک می کنم زندگیم داغون شده از ترس دستشویی رفتن آب هم نمی خورم، شده ده روز که تشنه ماندم آخه چیکار کنم نگید به شکت توجه نکن تا حالا از خیلی ها پرسیدم همین و گفتند ولی فایده نداشته خواهش می کنم کمکم کنید از ترس مردم و حرف هاشون هیچ کجا نمی رم آخه اگه برم دستشویی باید پاهامو بشورم کمکم کنید...


جواب :

پرسشگر ارجمند از اينكه مي توانيم ياور شما در گزينش مسير صحيح زندگي باشيم به خود مي باليم.امیدواریم که پاسخ ارائه شده برای شما مفید باشد و بتوانید با بکار گیری نکات این پاسخ بر مشکل خود غلبه کنید. ما سؤال شما را چندین بار مرور کردیم و نگرانی شما را کاملا درک مینمائیم . البته شما تنها نیستید که از این مشکل رنج می برید بلکه جوانان دیگری نیز هستند که متأسفانه به دلایلی به وسواس گرفتار شده اند . اما از آنجا که شما خود قبول دارید که دچار نوعی بیماری شده اید و به فکر درمان افتاده اید ،گام بلندی در این راه برداشته اید. آرزو می کنیم با استفاده از این پاسخ و مراجعه حضوری برای مشاوره بتوانید به صورت کامل بر بیماری وسواس غلبه نمائید. ظاهرا از سؤالتان نیز پیداست که چند سالی است به این فکر و عمل وسواسی مبتلا هستید، اما به هر حال اولين نکته که قبل از هر جيزي توجه به آن لازم است اينکه : موثرترین عاملی که در درمان این بیماری موثر هست تصمیم جدی خود فرد است . اگرشخص واقعا می خواهد خود و خانواده و اطرافیان را از عوارض این بیماری نجات دهد بايد عزم خود را جزم کند و مطمئن باشد که با پشتکار و حوصله به تدریج مي توان بر اين مشکل غلبه کرد . حتما می دانید با پاک کردن صورت مسئله و مثلا آب نخوردن و به دستشوئی نرفتن مشکل حل نمی شود و چه بسا باعث ضررهای جسمانی دیگری نیز شود، لذا اراده کامل خود را برای درمان کردن و مبارزه با این بیماری به کار بگیرید و امیدوار به موفقیت باشید . دومين نکته اينکه : یکی از آفتهای درمان وسواس این است که درمان جو کمتر به توصیه های درمان گر توجه می کند و محور مقابله با مشکل را تفکر وفهم خود قرار می دهد . حال آنکه یکی از عوامل اصلی در به وجود آمدن بیماری وسواس شناخت غلط بیمار است، بنابراین : گام اول : اولین قدم برای حل مشکل این است که فرد وسواسی باید تفکر،منطق و نگرش خود را اصلاح کند ، وگرنه حاصل تفکرات نادرست و منطق اشتباه چیزی جز همان افکار وسواسی نیست . اگربيمار بپذیرد که در حال حاضر در محاصره افکار واعمال وسواسی هست پس اول باید افکار خود را کنترل و آنها را اصلاح کند. گام دوم : این است که باید علت اصلی این بیماری را شناسایی کنیم . تقریبا همه متخصصان ریشه وسواس را اضطراب می دانند، بنابراین وسواس زیر مجموعه بیماریهای اضطرابی است که ریشه آن باید شناسایی شود. با توجه به آنچه که بیان شد بايد گفت كساني كه دچار وسواس هستند بايد بوسيله مشاوره حضوري با يک مشاور متعهد متخصص مشكل خود را مطرح کنند، چرا که سوال و پاسخ كتبي نمي تواند ثمربخشي زياد و صد در صدي داشته باشد و نياز را برطرف نمايد، لذا چاره ای نیست جز اینکه به روان پزشک یا روان شناس بالینی مراجعه و به صورت حضوری و طی جلسات متعدد به حل بيماري وسواس بپردازید . ما تنها می توانیم شما را راهنمائی کنیم، اما درمان چیزی بیش از راهنمائی است و باید در یک بستر مناسب انجام گیرد . بر این اساس مطالبي به عنوان راهنمائی بیان می شود تا زمینه ای برای درمان اصلی باشد: وسواس در واقع فکر، کلمه یا تصویری است که علی رغم اراده انسان به هشیاری او هجوم می آورد، سازمان روانی او را تحت سیطره خود قرار می دهد . فکر وسواسی مثل یک سکسکه مغزی بی اراده تکرار می شود و در فرد اضطراب و کلافگی ایجاد می کند .این حالات برای شخص ایجاد مزاحمت کرده به طوری که وی را اسیر خود ساخته و دچار نوعی فلج همه جانبه خواهد ساخت که جز با انجام دوباره و تکرار افکار و اعمال مختلف، رضایت به ترک آنها نخواهد داد . الگوهاي وسواس در اين اختلال چهار الگوى عمده علائم را مى‏توان يافت: 1- شايع ‏ترين الگو، وسواس آلودگى و متعاقب آن اقدام به شست‏ و شوى مكرر براى رفع آلودگى و يا كسب طهارت است، بنابراين عمل وسواس به شكل شستن يا تميز كردن است. 2- دومين الگوى شايع وسواس، وسواس ترديد و متعاقب آن اقدام جبرى براى امتحان كردن است. مثلاً احتمال باز ماندن شيرگاز، كليد برق و... به سراغ فرد مى‏آيد و به دنبال آن چندين بار براى مطمئن شدن از بسته بودن شيرگاز و يا به خانه برمى‏گردد و به اجاق گاز مثلاً سر مى‏زند. 3- افكار وسواسى سومين الگوى وسواس است اين افكار كه به طور تكرارى و ناخواسته به سراغ فرد آمده و ذهن او را به خود مشغول مى‏كند محتواى اين افكار معمولاً عمل جنسى يا پرخاشگرى يا آسيب ‏رساندن است و از نظر بيمار غيرقابل تحمل و شرم‏آور است. 4- چهارمين الگو، كندى وسواس است. اين بيماران ساعتها وقت خود را صرف خوردن غذا يا اصلاح سر و صورت، مسواك يا آماده شدن براى خواب يا مرتب كردن لباسها مى‏ كنند. لازم به ذكر است گاهى تركيبى از دو يا چند الگوى فوق به سراغ فرد مى‏آيد. عوامل بروز بيماري وسواس اختلال وسواسی مانند غالب اختلالات روان پزشکی به دنبال تأثیر چند عامل ایجاد می شود که توجه به آن نقش مهمی در تشخیص و درمان آن خواهد داشت. در واقع این اختلال نوعی اختلال عصبی است که علل ارثی، رواني و خانوادگی دارد که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره کرد : 1- گاهى ترشح ناموزون بعضى مواد شيميايى در مغز باعث به وجود آمدن اين بيمارى مى‏شود. طبق بررسی های دقیق و با روشهای مختلف عکس برداری از مغز، اثبات شده است که تعدادی هسته های قاعده ای در مغز وجود دارد که در ایجاد اختلال وسواس نقش دارند. 2- اضطراب نيز يكى از عوامل اين بيمارى است كه البته گاهى علت آن اضطراب نيز براى فرد مبتلا به وسواس معلوم نيست. 3- گاهى بر اثر يك اتفاق مشكل آفرين و پرفشار مثل مرگ يكى از نزديكان يا بعضى مسائل جنسى يا بيمارى وسواس رخ مى‏دهد. 4- عقده‏هاى فرو خورده، ناكامى‏هاى درون ريخته شده نيز گاهى باعث اين بيمارى مى‏شود. 5- گاهى نيز احساس گناه‏كار بودن باعث وسواس شدن است. نکاتی در باره درمان وسواس اين بيماري از آن جهت كه هم به عنوان يك بيماري روان تني شناخته شده است و هم زمينه ساز بسياري از انحراف هاي ديني در انسان است، داراي روشهاي درماني متعدد است؛ مانند درمان دارويي، مشاوره و درمان رواني و توصيه هاي ديني. درمان دارويي: بيماري وسواس چون داراي ريشه هاي هورموني است و با فعاليت هاي هورموني بدن نيز در ارتباط است، پزشكان با تجويز داروهايي سعي مي نمايند فعاليت هاي هورموني بدن را متعادل سازند و از اين طريق كمك مي كنند تا فرد بتواند راحت تر با اين مشكل طرف شود و آن را از خويش براند. مشاوره و درمان رواني: دراین نوع درمان ، از الگوهاى مختلف براى كاهش اين اختلال بهره مى‏ گيرند كه به برخى از آنها به طور اجمال اشاره مى ‏كنيم زيرا از اين تكنيك‏ها متناسب با نوع و شدت و ضعف بيمارى استفاده مى‏شود: 1- شناخت درمانى، در اين روش طى جلسات مكرر و متعدد، بينش بيمار درباره تعارضهاى درونى خود به كمك روان ‏درمان‏ گر تغيير مى ‏يابد. 2- رفتار درمانى: روشهاى متعدد و متنوعى است از كارشناس مربوطه بيمار را به كارها و فعاليت‏هايى جهت كاهش سطح اضطراب و در نتيجه فكر يا عمل وسواس او وا مى‏ دارد. 3- گاهى نيز روانشناس با ايجاد ارتباط با خانواده بيمار به كاهش ناهماهنگى‏هاى احتمالى در خانواده و تصحيح ارتباطات خانوادگى آنها مى‏ پردازد. روشهاي كلي درمان: براي علاج و درمان اين بيماري ابتدا بايد نوع آن را شناخت و روش درماني مناسب با آن را انتخاب نمود. ما در اين قسمت به برخي از روشهاي كلي مبارزه با اين حالت اشاره مي نماييم. 1- عدم پاسخ دهي: مهمترين و كلي ترين راه درمان وسواس، بي توجهي به پيام هاي آن و عدم پاسخ دهي عملي به آن است. اين بيماري در صورتي ادامه مي يابد و تشديد مي شود كه به نداهاي دروني آن كه مبتني بر تكرار عمل، يا دقت بي مورد و يا قضاوت غير منطقي و افراطي نسبت به امور است، پاسخ دهي عملي شود. براي مقابله با اين حالت بهترين راه بي اعتنايي به اين پيامها و ترتيب اثر ندادن به آنها است. اگر مدتي اين روش عملي شود، به طور قطع از شدت ابتلا به آن كاسته خواهد شد. 2- تقابل به ضد: موفق ترین راه برای مبارزه با وسواس عملی بی اعتنائی به فکر و برعکس انجام دادن آن است. براي كساني كه از آلودگي و نجاست هراس دارند و اين هراس منشا اضطراب و وسواس در آنها شده است، آلوده سازي عمدي شخص توسط خود او يا ديگران، از راههاي درمان و رفع حساسيت به اين امر است. اگر اين روش با تكرار تحمل شود به طور قطع موثر خواهد بود. شما نیز سعی کنید با یک برنامه ریزی منظم به صورت تدریجی از تکرار نماز و اعمال دیگر بکاهید . و برعکس ندای درون خود عمل نمائید . 3- فرمان ايست: در منابع علمي جديد، براي متوقف كردن افكار وسواسي، علاوه بر درمانهاي دارويي و قبل از آن درمانها، از روشهاي خاصي استفاده مي شود كه مهمترين آنها روش توقيف فكر نام دارد، بدين ترتيب است كه از بيمار خواسته مي شود كه به طور عمد افكار وسواسي خود را آزاد بگذارد و در اين بين ناگهان درمانگر با صداي بلند و بيزار كننده، فرياد مي زند : ايست !؟! به نظر مي رسد اين عمل جريان فكر وسواسي را متوقف مي كند. 4- تلقين: شخص مبتلا به وسواس بايد به خودتان تلقين كند كه «وسواس» يك نوع كار شيطانى است و بايد هر چه زودتر دست از آن بردارم. 5- به خدا توكل كند و از او استعانت بجويد تا هر چه زودتر بر اين مشكل فايق آئيد. 6- رساله عمليه مرجع تقليد خود را دقيقاً مطالعه كنيد (به خصوص بخش‏هاى مربوط به طهارت، نجاست، غسل و وضو) وخود را ملزم كنيد كه براى غسل و وضو يا آب كشيدن بدن، لباس و يا چيزهاى ديگر، به همان كيفيتى كه در رساله آمده عمل نماييد و از زياده‏روى جدّاً پرهيز كنيد و بعد از اين كه طبق رساله غسل كرديد يا چيزى را با آب شست و شو داديد و آب كشيديد، هيچ گونه شكى در طهارت آن به دل راه ندهيد و اگر احساس مى‏كنيد، هنوز پاك نشده و يا غسل و وضو تحقق پيدا نكرده، اعتنا نكنيد و با همان وضع نماز بخوانيد و ساير كارهاى خود را انجام دهيد . دعا، ذكر و عبادت در منابع اسلامي وسواس پديده شناخته شده ايست و به آن به عنوان وسوسه اي از سوي شيطان اشاره مي شود. به عنوان مثال در كتاب اصول كافي (باب عقل و جهل ) آمده است : در نزد امام صادق (ع) شخصي را به عقل و درايت نام بردند و گفتند او وسواس دارد، حضرت فرمود : چگونه عاقل است كه شيطان را اطاعت مي كند؟ در اين مورد حتي منابع اسلامي از قول معصومين (ع) روشهاي متعددي را براي پيشگيري و درمان وسواس پيشنهاد كرده اند، كه از آن جمله، بهره از ادعيه و اذكار خاصي از جمله «لا اله الاالله» و «لاحول و لا قوة الابا الله» مي باشد كه در حقيقت ماحصل همه آن روشها را مي توان در ذكر خدا خلاصه كرد. نکات تکميلي دانشجوي گرامي همانطور كه مي دانيد، در روايات، اسلام دین سهله و سمحه دانسته شده است و معنایش همین است که احکام الهی، راحت و آسان است و خداوند هیچ گاه بر انسان‏ها سخت نمیگیرد، به همین جهت در هیچ حکمی سخت‏گیری نکرده است. توجه داشته باشید که در زمان رسول خدا، پاک‏ترین و بهترین انسان‏ها زندگی میکردند. آب لوله کشی و امکانات امروز نبود، در حالی که حضرت فرمود: بهترین امت من آن است که با یک مد (750 گرم) آب، وضو گرفته و با یک من آب، غسل نماید. امت پیامبر، فقط کسانی نبودند که آن زمان زندگی میکردند بلكه همه اعصار بشري را شامل مي شود. بهر جهت اگر بخواهيم روايات متعددي که در آن شيوه و روش پيامبر و ائمه ( علیهم السلام ) را در طهارت و غسل و وضو بيان کنيم کتاب مستقلي مي شود اما از مجموع آنها استفاده مي شود که روش آن ها جه در طهارت لباس و بدن و ساير اشيايي که نجس شده بود خيلي آسان تر از آن چيزي است که ما و شما تصور ميکنيم .در اینجا شاید ذکر ماجرا هایی با نقل قول آزاد نشان دهد که دین از ما چه خواسته و ما چگونه خود را بی سبب به مشقّت می اندازیم. نقل شده که امام راحل (ره) در یکی از کشورهای مسلمان به هتلی رفتند که اکثراً مسافران غیر مسلمان در آن ساکن می شدند. برخی اطرافیان به ایشان فرموده بودند که حوله ها و سایر وسائل اینجا نجاست گرفته اند ؛ چون اکثر استفاده کنندگان قبلی این وسائل کافربوده اند. ایشان فرموده بودند: اینجا کشور مسلمان است و برای ما ثابت نیست که این وسائل نجس شده باشند. باز شخصی می گفت: شیخ عبدالکریم حائری مؤسس حوزه ی علمیّه قم را دیدم که از صحن حمّام عمومی به طرف رختکن آن می آید. در خروجی حمام حوض آب کرّ گذاشته بودند که مردم هنگام خروج پایشان را در آن بزنند تا پاک شود. شیخ این کار را نکرد. به ایشان گفتم: آقا جان پای خود را به آب کرّ نزدید. می گوید: شیخ بزرگوار با حالت تعجّب فرمودند: مگر کف حمّام نجس است؟!! گفتم : چه عرض کنم. فرمودند: هر چه می خواهی عرض کن. در پایان مجددا تأکید می شود حل چنين مشکلاتي نيازمند زمان است و بايد با صبر و حوصله کافي و از طريق مشاوره حضوري يا حداقل مکاتبات متعدد راهکارهاي ارائه شده پي گيري و مورد عمل قرار گيرد و انتظار معجزه و حل يک شبه نداشته باشيد و از روانشناسان و کارشناسان اين دفتر نيز چنين انتظاري متوقع نيست که مطمئناً شما نيز به اين مطلب واقف و آگاهيد. كتاب هايي كه مي توانيد در اين زمينه مطالعه كنيد: 1- وسواس و درمان آن، آيت الله مظاهري 2- وسواس و درمان آن، زماني 3- درمان رفتاري وسواس، گيل استكتي، ترجمه بخشي پور رودسري و علي لو، نشر روان پويا 4- شناخت و درمان وسوسه و وسواس در اسلام، محمود ارگاني بهبهاني. انشاءالله كه در زندگي تان هميشه پيروز و سربلند باشيد . منتظر مكاتبه بعدي شما نيز هستيم . نویسنده: حسین رضائیان

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#وسواس