کنترل عصبانیت


سؤال :

من پسري دانشجو سال آخر مهندسي هستم فردي مذهبي (البته ريانشه دوست دارم باشم) داراي خانواده متوسط و مذهبي معمولي، راستش اولين مشکلي که داشتم و فکر کنم تو سالهای دور و دراز واسم پيش اومده از اونجا ميگم که يه زماني پدر ومادرم دعوا وجدل زياد داشتن فکر ميکنم روي من تاثير گذاشته و اينکه خيلي حساس شدم مخصوصا اين اواخر زود عصباني ميشم ميخوام همه چيز درست وبه بهترين نحو باشه سر کوچکترين بحث يا موردي عصبي ميشم و ممکنه با يکي دعوام بشه اگه کسي بهم بي احترامي يا شوخي نابجا يا حقمو ضايع کنه با اينکه بعدا ميفهمم مورد کوچيکي هم بوده ولي اين عصباني شدن و ناراحت شدن از ذهنم بيرون نميره و تا چند روز وبعضا چندماه تو ذهنم ميمو نه و باشخصي که دعوام شده سرسازش ندارم بخاطر اين موضوع گاهي با برادر گاهي مادر دوستام ... ممکنه مدتي رابطم بد بشه و خود خوري مي کنم که چرا کسي علاقه اي به بودن و همنشيني با من و بحث باهام نداره لطفا کمکم کنيد چطور خودمو کنترل کنم و زود به حالت عادي باطرف مقابل برگردم و زندگيم مختل نشه مشکلم بيشتر با کنار اومدن و سريع فراموش کردن موضوعه اين اولين مشکلم ممنون ميشم کمکم کنيد.


جواب :

پاسخ: خوشحالیم بار دیگر شما مخاطب ما هستید اميدواريم راهنماي خوبي در رابطه با این موضوع برای شما باشيم. همانطور که خودتان هم اشاره نمودید علت و ریشه تمامی این واکنش های شما به کم بودن تحمل و به تعبیر روانشناسی پایین بودن آستانه تحریک شما می باشد.حال سوال اصلی این است که منشأ کم ظرفیتی و حساسيت و عصبانیت شما چه می باشد؟ با توجه به سابقه خانوادگی می توان گفت تا حدودی الگو برداری از خانواده و مهمتر از آن اقتضای سن شما می تواند عاملی مهم و جدی در این زمینه باشد. البته در کنار این علت عوامل مختلف جسمى، روحى و روانى، محيطى و اجتماعى و غيره می توانند اين مشكل را ايجاد و يا تشديد ‏كنند که با هر کدام بايد به گونه‏اى خاص مقابله كرد. ولى مهمتر از همه آن است كه شما اين اصل را پذيرفته‏ايد كه آدمى كم ظرفيت هستيد و دقيقاً به علت همين پذيرش، رفتارهايى متناسب با آن از خود بروز مى‏دهيد. درمان شما نيز وارونه كردن اين اصل پذيرفته شده است. مثلا فردى كه ضعف در رازدارى دارد مى‏تواند تصميم جدى بر راز دارى بگيرد و هرگاه به ذهنش آمد رازى را به كسى بگويد فورا خود را از آن باز دارد و در صورت تخلف خود را به نحوى مجازات نمايد و يا از پرحرفى و بيهوده‏گويى دورى كند.قبل از انجام کار ابتدا فکر نماید و سپس وارد عمل شود. اگر اين عمل تا مدتى تكرار شود وضعيت فرد كاملا تغيير خواهد كرد.تا آن زمان كه شما نتوانيد جاى اين اصل «من آدم کم ظرفیت و تند مزاجی هستم » را با اين اصل كه: «من آدمى كم ظرفيت نبوده بلكه رفتارى معتدل و حساب شده دارم» عوض كنيد وضع به همين منوال خواهد بود.مطمئن باشید اگر اين باور را عوض كنيد، همه چيز عوض خواهد شد. إِنَّ اَللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‏ خداوند حال هيچ قومى را دگرگون نخواهد كرد تا زمانى كه آن مردم حالشان را تغيير دهند.در مورد ظرفيت‏ انسان بیان شده این ظرفیت دوگونه است: 1. تحول ناپذير:برخى از امورى كه غالبا جنبه وراثتى دارند و از مقدمات وجودى شخص مى‏باشند تاحدى دگرگونى ناپذير يا اندك تحول پذيرند مانند ميزان هوش و... 2. تحول پذير مانند بسیاری از اوصاف اخلاقى. اين مسائل نوعا حالت اكتسابى دارند يعنى شخص از محيط تربيتى يا با كنش اختيارى خويش شخصيت خود را هرچند به طور ناخواسته و نادانسته چنين پرورش داده است. درمان آنها نيز از طريق كنش متقابل ميسر است،که در ابتدای پاسخ به آن اشاره شد. استاد مطهرى در اين باره مى‏گويد در انسان حالت‏هايى وجود دارد به نام احساسات هيجانات و تحريكات كه منشأ آن روح و روان آدمى است كه در بعضى افراد به طور قوى و در بعضى نيز متوسط و ضعيف مى‏باشد و به مجرد برخورد با حادثه تلخ و شيرين آن احساسات و هيجانات از درون آدمى سربرمى‏آورد و آشكار مى‏شود، منتهى در نهاد انسان چيز ديگرى نيز وجود دارد به نام عقل كه اگر آن احساسات و هيجانات تحت كنترل عقل درآيد مسلم از افراط و تفريط احساسات كاسته مى‏شود و به صورت منطقى ظاهر و آشكار مى‏شود. در بعضى افراد احساسات و هيجاناتشان تحت كنترل عقل قرار نمى‏گيرد و در برابر حوادث خارجى به طور سريع و افراطى ظاهر مى‏شود و يك نحوه بى‏انضباطى روحى و روانى در آدمى به وجود مى‏آورد كه قهراً خوب نخواهد بود. راهكارهاى درمان عصبانيت:‏ اما دليل عصبانیت - هر چه كه باشد - با راه‏كارهايى كه ارائه مى‏شود، مى‏توان تا حدود زيادى از آن پيشگيرى نمود: 1. هنگامى كه عصبانى مى‏شويد، در خودتان يك تغيير حالت فيزيكى ايجاد كنيد؛ مثلاً مقدارى قدم بزنيد و سعى كنيد در آن لحظات تصميم نگيريد و اگر آب در دسترس شما است، مقدارى آب خنك ميل كنيد و دست و صورت خود را با آن شست و شو دهيد. 2.اگر امكان دارد، هنگام عصبانيت يا بى‏حوصلگى و كسالت، يك دوش آب ولرم بگيريد. 3. چند لحظه دراز بكشيد و چشمان خود را ببنديد و همه ماهيچه‏هاى خود را شل كنيد تا آرامش عضلانى پيدا بيابيد. و فكر خود را از آنچه موجب عصبانيت شما شده است، منصرف كنيد و به عضلات بدن خود تمركز يابيد. 4. به خودتان تلقين كنيد: كه اتفاق خاصى نيفتاده؛ مگر آسمان به زمين آمده است؟ ديگران در چنين مواردى چه مى‏كنند؟ آيا همه عزا مى‏گيرند؟ هر كس به كارى مشغول مى‏شود و به اين گونه موارد اعتنايى نمى‏كند. .5 هميشه فضاى ذهنى و روانى خود را براى شنيدن و دريافت رفتارهاى نابجا و خلاف انتظار آماده سازيد؛ به اين معنا كه هميشه انتظار داشته باشيد ديگران با شما، به بدترين شكل برخورد كنند اگر كسى مدتى چنين كند، به تدريج صفت حلم در او به وجود مى‏آيد و علاوه بر اين، حسن خلق نيز براى او حاصل مى‏شود و خود را براى تحمل آن آماده كنيد. 6. اگر گاهى سريع سخن گفتيد و عجولانه تصميم گرفتيد و رفتار نابجا از شما سرزد؛ به سرعت خود را سرزنش و حتى در لفظ، اظهار پشيمانى كنيد و وعده‏ها و قول‏هاى خود را در ذهن خويش، حاضر سازيد. 7. از خود ارزندگى نابجا و شخصيت قائل شدن بيش از اندازه براى خود، بپرهيزيد و تنها هنجارها را رعايت كنيد از اين رو به سراغ رفتارهاى متواضعانه - همانند تقدم در سلام، همنشينى مناسب با افراد پايين‏تر، ابراز ارادت به كوچك‏ترها، مصافحه و احوال‏پرسى، تفريح و صحبت با ديگران - اقدام كنيد. 8.ذكر «لا حول و لا قوة الا باللَّه» را زياد بر زبان جارى سازيد و سوره «والعصر» را زياد بخوانيد. تكرار اذكار «استغفراللَّه ربى و اتوب اليه» و «اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم» نيز مفيد است.امام صادق(ع) فرمودند: «خداوند به برخى از انبيا وحى كرد،: اى فرزند آدم! در وقتى كه غضبناك گرديدى، مرا ياد كن تا من هم تو را در وقت غضبم ياد كنم و تو را هلاك نسازم»(بحار الانوار، ج‏73، ص 276، ح‏29. ) بنابراين ياد خدا علاوه بر اينكه آتش خشم را خاموش مى‏كند، موجب آرامش انسان مى‏شود و در قيامت نيز آثار مثبتى به دنبال دارد. 9. به هنگام احساس عصبانيت، سريع تغيير وضعيت و موقعيت دهيد و از آن محيط دور شويد؛ مثلاً اگر در منزل اين حادثه رخ داد، لباس پوشيده و منزل را ترك كنيد. 10. وقتى كه با امور عصبانيت آفرين مواجه هستيد، براى مدتى (حدود 10 تا 15 دقيقه)، راه دريافت‏هاى حسى خود را سد سازيد براى مثال جلوى گوش خود را بگيريد و چشمان خود را ببنديد و سر خود را پايين اندازيد تا دريافت‏هاى عصبانيت را تحت كنترل شما در آيند و موجب تحريك بيشتر شما نشوند. 11.اگر رفتار و يا صفتى كه در شخصى هست، موجب عصبانيت شما شده، آن را شوخى تلقى كنيد و به شكلى، خود را از تيررس او دور در نظر بگيريد. يعنى؛ از در نظر گرفتن خويش به عنوان مخاطب رفتارهاى ديگران پرهيز كنيد؛ مثلاً از مشاهده كسى كه فحش مى‏دهد با خود بگوييد مخاطب او من نيستم و در اين هنگام از صحنه دور شده و راه دريافت‏هاى حسى را سد سازيد تا بيشتر مورد هجوم قرار نگيريد. 12.براى توجيه رفتارهاى خلاف انتظار ديگران، توجيه مناسبى داشته باشيد و آنها را مقصر تلقى نكنيد؛ مثلاً بگوييد: خودم از اين فرد بدتر رفتار مى‏كنم، او اشتباه گرفته و مقصر نيست. اشتباه من باعث رفتار نامناسب او شده است. 13. به نظرات و عقايد ديگران احترام بگذاريد و محترمانه با آنها رفتار كنيد. 14. در كارهاى مهم با مشورت خواستن از ديگران، تصميمات خود را استحكام بخشيد و از اقدامات عجولانه و خام بپرهيزيد. 15. بيشتر با افراد حليم، صبور، غيرعصبى و خوش مشرب معاشرت كنيد و از دوستى و حرف شنوى افراد تند مزاج بپرهيزيد. 16. هميشه خود و رفتارتان را درست و صحيح تلقى نكنيد و احتمال خطا در كارهاى خود را بدهيد. 17. به عنوان تمرين گاهى با افرادى كه سليقه آنها را نمى‏پسنديد، برخورد كوتاه مدت داشته باشيد. 18. روايات و آثارى كه در مذمّت غضب رسيده، مطالعه كنيد و احاديثى كه در مدح و ثواب حلم‏(ر.ك: محمدى رى شهرى، ميزان الحكمه، ج 9، باب غضب ؛ ج 3، باب حلم ؛ بحارالانوار، ج 71، باب الحلم والعفو و كظم الغيظ. ). و خود نگاه دارى وارد شده، مورد توجه قرار دهيد. 19. موارد بالا در برنامه‏اى منظم و در يك جدول و نمره دادن به عملكرد خود و رعايت اين امور، سعى در تقليل موارد تخلف داشته باشيد و همت خود را به افزايش صبر و تحصيل سعه صدر معطوف بداريد.بدانید که غلبه بر احساسات فرايندى است كه نيازمند آگاهى و تلاش مستمر و جهاد دائمى است. چند نکته مهم 1- كاملا به خود مطمئن باشيد كه مى‏توانيد روحيه خود را تغيير دهيد ولى براى نتيجه گيرى عجول نباشيد، بلكه با خود فكر كنيد بايد حداقل يكسال روى خود كار كنيد و اگر چنين كنيد حتما پس از آن دگرگون خواهيد شد. 2- فهم درستى از زندگى و اينكه ماهيت دنيا تنيده با مشكلات و فشارهاى زيادى است پيدا كنيد و از حساسيت بيش از حد در هر زمينه بپرهيزيد. 3- خيلى ايده آل نگر نباشيد و آينده را همواره به عنوان يك احتمال و امكان در نظر بگيريد زيرا ممكن است اصلاً آينده‏اى در كار نباشد و بدانيد كه غير از شما امور و عوامل ديگرى در اين جهان هست كه خارج از اراده شما تأثير گذار است. 4- خواسته‏هاى خويش را تقليل دهيد و يا با تلاش و تكاپوى بيشتر و همت بالاتر امكانات خويش را افزايش دهيم. 5-اگر كسى شما را رنجاند تلافى نكنيد بلكه عفو و گذشت داشته باشيد. در تصميم گيريها حتى‏الامكان با افراد عاقل و پخته مشورت نماييد و از اقدامات عجولانه و مطالعه نشده بپرهيزيد 6- با ديگران مجادله نكنيد. 7- خود را با ديگران مقايسه نكنيد بلكه با توجه به توانايى‏ها و امكانات و شرايط خودتان خويشتن را ارزيابى كنيد. 8- در گفتگوهاى دوستانه شركت كرده و با ذكر لطيفه‏هايى زيبا وخنده دار جمع دوستان را رونق بيشترى بخشيد و شاد و خندان باشيد. ما هم در کنار حرم کریمه اهل بیت حضرت معصومه سلام الله علیه برای شما انسانهای خواستار پاکی دعا می کنیم و منتظر مکاتبه بعدی و نظر شما نسبت به این مطالب هستیم تا در کنار یکدیگر به سمت وضعیت مطلوب حرکت نماییم.

عکس مشاور
مشاور: پرسمان نهاد رهبری

email info@ezdevaj.org

کلید واژه ها:


#پرخاشگری و عصبانیت