خود شناسی و دانستنی های قبل از ازدواج


سؤال :

می خواستم بدانم برای قبل از ازدواج چه دانستنی هایی ضروری است؟ این دانستنی ها را چگونه و از کجا به دست بیاوریم؟ یکی از چیزهایی که شنیده ام خودشناسی قبل از ازدواج است؟ یعنی خودشناسی به سوالات خواستگاری وابستگی زیادی دارد؟ برای این خودشناسی دنبال منبع خوب می گردم. شما چه راهکارها و چه منابعی را پیشنهاد می کنید؟


جواب :

بی شک هیچ بنیانی مقدس تر از بنای رفیع ازدواج نیست. رسول خدا (ص) می فرمایند : هيچ بنايى در اسلام محبوب‏تر از ازدواج نزد خداوند بنا نشده است. (وسائل الشيعه، ج 14، ص 3). هر ملتی در دین و آیین خود به نوعی از آن بهره مند است و دین اسلام بیش از همه بر آن تأکید دارد و برای آن آثار و فواید مهمی برشمرده است. در قرآن مجید سه آیه در اهمیت اصل ازدواج آمده و همگان را به آن تشویق و دعوت کرده است (آیه 32 سوره مبارکه نور، آیه 21 سوره مبارکه روم، آیه 3 سوره مبارکه نساء). علاوه بر آيات، روايات بسيارى نيز در اين زمينه وجود دارد، چنان که از پیامبر اكرم (ص) نقل شده است که فرمودند : هر كس ازدواج كند، به درستى كه از نصف دينش پاسدارى کرده است. (وسائل الشيعه، ج 14، ص5). (پرسش ها و پاسخ های دانشجویی، احکام ازدواج، حسینی، انتشارات نشر معارف، چاپ هفتم، بهار 1389). امر ازدواج و انتخاب همسر برای نسل جوان از اهمیت بالایی برخوردار است. موفقیت یا عدم موفقیت در این امر مقدس و درعین حال حساس، تعیین کننده سرنوشت جوانان است و سلامت جسم و روان و پیشرفت های مادی و معنوی آنان در عرصه های اجتماعی، ارتباطی تنگاتنگ با درستی یا نادرستی انتخاب همسر و پایداری یا ناپایداری ازدواج دارد. دانستنی های قبل از ازدواج مبحث بسیار وسیعی است و اینکه کدام ضروری است و کدام در مرتبه پایین تر قرار دارد، بسته به نوع نگاه و نگرش هر شخصی متفاوت است. ما در اینجا به برخی از موارد مهم آن ها که از نگاه ما آشنایی با آنها قبل از ازدواج برای هر کسی ضروری است اشاره می کنیم : 1. فلسفه ، اهداف و ضرورت ازدواج ، 2. روابط دختر و پسر و حدود ارتباط بین آن ها قبل از ازدواج ، 3. روانشناسی زن و مرد ، 4. حقوق و تکالیف زن و شوهر در اسلام ، 5. خود شناسی و دیگر شناسی، 6.ویژگی های همسر مناسب و معیارهای انتخاب همسر ، 7. شیوه های همسر یابی ، 8. آداب خواستگاری ، 9. مسائل مربوط به امور جنسی ، 10. مشاوره ژنتیکی پیش از ازدواج و جلوگیری از تولد فرزندان معلول ، 11. مسائل مربوط به تربیت و پرورش فرزندان، 12. آسیب شناسی ازدواج و روش های پیشگیری از آن و ... ؛ که هر کدام از این موارد نیز دارای مباحث مختلف و شاخه های فراوانی است. در عصر حاضر و با توجه به پیشرفت هایی که در زمینه اطلاع رسانی رخ داده و به تعبیری انفجار اطلاعات به وجود آمده است و با وجود رسانه های مختلف (تصویری، شنیداری، مکتوب و ...) برای انتقال اطلاعات، و فراگیر بودن این رسانه ها (تلویزیون، رادیو، کامپیوتر و اینترنت، کتب و مجلات و ...) دستیابی به این اطلاعات کار بسیار آسانی شده است. از آنجایی که تشریح هر کدام از این موارد به صورت کامل و مفید بسیار زمان بر است و در چند صفحه نمی توان به تشریح کامل دانستنی های قبل از ازدواج پرداخت، بهترین کار ارجاع شما به منابعی است که این اطلاعات در آن ها به صورت کامل، مبسوط و دقیق آورده شده است. شما می توانید با مراجعه به منابع معتبری که به آن ها اشاره خواهد شد این اطلاعات را به دست آورید؛ از آنجایی که در سوالتان مبحث خود شناسی قبل از ازدواج را مطرح کرده بودید، در ادامه توضیحاتی در این زمینه ارائه خواهد شد. شایان ذکر است که برای دستیابی به این دانستنی ها یا دستیابی به هر نوع از اطلاعات در عصر حاضر می توان دو راه مشخص کرد : 1. از تجربیات کسانی که در این زمینه ها اطلاع دارند و صاحبنظر هستند می توانید استفاده کنید و اطلاعات مربوطه را مستقیماً از کانال آن ها به دست بیاورید. 2. خودتان شخصاً دست به تحقیق و تفحص و تفکر بزنید و از طریق رسانه های مختلف (تصویری ، شنیداری، مکتوب و ...) و معتبر این اطلاعات را به دست بیاورید. به جرأت می توان گفت یکی از بهترین کتبی که در زمینه مسائل مربوط به قبل از ازدواج منتشر شده است کتاب « مطلع مهر : راهکارهای جامع و کاربردی برای انتخاب همسر » امیرحسین بانکی پورفرد است که انتشارات حدیث راه عشق آن را منتشر کرده است و از اکثر کتابفروشی های معتبر در سراسر کشور قابل تهیه است. این کتاب به طور جامع به این گونه مسائل پرداخته است. مطالعه این کتاب را اکیدا به شما توصیه می کنیم. با مطالعه این کتاب به بسیاری از سوالاتتان در این حوزه پاسخ داده می شود. به علاوه کتب زیر در آگاهی دادن به شما در این زمینه بسیار موثر و مفید خواهد بود : 1. مجموعه بهتر از آیینه و شمعدان، ویژه مجردین، 6 جلد. پژوهشگران مركز حيات طيبه و اميرحسين بانكي پور فرد. 2. گلبرگ زندگی، حسین دهنوی (مجموعه گفت و گوهای تلویزیونی مربوط به ازدواج در برنامه گلبرگ شبکه سه سیما). 3. دانستنی های ازدواج در هفت جلسه، مریم ادیب . 4. ازدواج مكتب انسان سازى، شهید پاك ‏نژاد. 5. انتخاب همسر، ابراهيم امينى. 6. جوانان و انتخاب همسر، على اكبر مظاهرى. 7. ازدواج آسان و شيوه همسردارى، محمد محمدى اشتهاردى. 8. ازدواج آسمانى، على اكبر مظاهرى. 9. ازدواج پايدار، كاظمى حقيقى. 10. بررسی ابعاد تربیتی و روانشناختی دوران عقد، محسن ایمانی. 11. ازدواج در اسلام، مصطفى كاشفى خوانسارى. 12. ازدواج و روابط زن و مرد، نجفى يزدى. 13. پيوند دو قلب يا راهنماى ازدواج، مهدى پاكزاد. 14. جوانان و ازدواج - زندگى بهتر، سيد احمد واحدى. 15. جوانان، ازدواج و مسايل جنسى، روح اللّه‏ خالقى. 16. راهنمايى ازدواج، بهزاد رحمتى. 17. همسران برتر، غلامعلى افروز. 18. کتاب های پرسش ها و پاسخ های دانشجویی (کتب مرتبط با ازدواج) ، نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه ها. همچنین مراجعه به سایت های مربوط در این زمینه (مانند سایت پرسمان) و استفاده از سخنرانی ها (از جمله سخنرانی های حاج آقای دهنوی و ... ) و نرم افزارهای معتبری که در این زمینه تهیه شده است (از جمله نرم افزار جامع مطلع عشق، که توصیه می شود این نرم افزار را حتما تهیه کنید) می تواند اطلاعات ذی قیمتی در زمینه دانستنی های قبل از ازدواج در اختیارتان قرار دهد. در رابطه با خود شناسی قبل از ازدواج که پرسیده بودید، اگر خود شناسی را مصداق حدیث معروف مَن عَرَفَ نَفْسَه فَقَدْ عَرَفَ رَبَّه بگیریم که حقیقت خودشناسی هم همین است و جز این نیست، جهت بحث تغییر می کند و شکل و شمایلی عرفانی به خود می گیرد. وقتی این حدیث گرانسنگ و شریف را کنار این آیات شریفه از قرآن کریم می گذاریم که خداوند می فرماید : نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِید. ما از رگ گردن هم به شما نزدیکتریم (آیه 16 سوره مبارکه قاف). إنّ الله یَحوُلُ َبیْنَ الْمَرءِ وَ قَلبِه. همانا خداوند میان آدمی و قلبش حایل می شود (آیه 24 سوره مبارکه انفال). کم و بیش متوجه خواهیم شد که شناخت حقیقی خویشتن (که از آن به روح و نفس و قلب نیز یاد می شود) و معرفت یافتن به آن چیزی جز شناخت خداوند نخواهد بود. زیرا خداوند از هر چیزی به هر پدیده ای نزدیکتر است. انسان اگر حقیقتاً به خود شناسی برسد لاجرم خدا را نیز در خود می بیند و می شناسد. نه تنها خدا را در وجود خود می بیند و می شناسد بلکه کنار هر پدیده دیگری نیز خدا را می بیند. چون با توجه به این آیات قرآن، خدا از هر چیزی به هر پدیده ای نزدیکتر است. فهم حقیقت این سخنان جز از عهده انسان های مهذب و اولیای الهی بر نمی آید. درخت را که می بیند ابتدا تجلی خدا را در کنار درخت می بیند و بعد خود درخت را می بیند و هر پدیده دیگری که در عالم وجود دارد را نیز به این شکل می بیند و درک می کند. اما اینگونه خود شناسی نیاز به تلاش و تهذیب نفس فراوان و عنایات حق تعالی دارد. این نوع خودشناسی ارزشمندترین شناخت ها و راهی به سوی خداشناسی است. در روایتی از امیرالمومنین(ع) آمده است که فرمودند: مَعرِفَهُ النَّفسِ أنفَعُ المَعارِفِ. خودشناسی سودمندترین دانش هاست. البته توجه داشته باشید که گستره نیازهای اساسی انسان در روابط چهارگانه با «خدا ، مردم ، طبیعت و خویشتن» قابل تعریف و بررسی و رتبه بندی است و آنچه در بالا به اختصار گفته شد تنها درباره رابطه خود و خداست ؛ با این حال پر واضح است که اگر کسی به شناخت حقیقی خود دست پیدا کند و خدا را همانگونه که شایسته شناخته شدن است بشناسد و عبادت کند، سایر این روابط هم در جهت صحیح و خداگونه هدایت می شود. بحث در مورد این نوع خود شناسی بسیار فراوان است. بهترین سخنان در این رابطه را در قرآن مجید و سپس در کلمات و احادیث پیشوایان مکتب تشیع می توان یافت. کتب اخلاقی موثق و معتبر نیز می تواند راهنمای خوبی برای درک این نوع خودشناسی باشد. برای آگاهی بیشتر و شناخت عمیق تر در این زمینه ها همچنین می توانید به کتب زیر مراجعه کنید : 1. انسان و ایمان.شهید مطهری(ره) ،2. انسان در قرآن.شهید مطهری(ره) ،3. خودشناسی برای خودسازی. محمد تقی مصباح یزدی ،4. جامع السعادات. مولی مهدی نراقی(ره) ،5. محاسبه النفس سید بن طاووس(ره) ،6. چهل حدیث امام خمینی(ره) ، 7. پرواز در ملکوت. امام خمینی (ره) ، 8. المراقبات. میرزا جواد ملکی تبریزی (ره). اما آن گونه که از سوال شما بر می آید، منظورتان این مرتبه از خود شناسی نیست که البته همانطور که گفته شد کمال خودشناسی همین است و کسی که به این درجه برسد به دایره اولیاء الله وارد می شود. این خودشناسی که در زمینه ازدواج مطرح می شود بیشتر معطوف به شناخت خصوصیات شخصیتی، رفتاری، اعتقادی، اخلاقی، فکری و شناخت نقاط قوت و ضعف آن ها و نوع نگاه و نگرش فرد به زندگی و زندگی مشترک می باشد که البته این نوع خود شناسی نیز زیرمجموعه خودشناسی به معنای حقیقی اش است و از آن جدا نیست. مسلم است که این نوع از خود شناسی در امر ازدواج بسیار مهم و حیاتی است. کسی که نداند از زندگی مشترکش چه می خواهد و قرار است در آن زندگی چه اهدافی را دنبال کند احتمال اینکه زندگی مشترکش در آینده آسیب ببیند بسیار زیاد است. هر فردی قبل از شناخت دیگران باید نسبت به خودش و خصوصیاتی که دارد شناخت پیدا کند، تا بر اساس درک و شناختی که از خود پیدا کرده است به سراغ شناخت کسی که قرار است همسر آینده اش بشود برود. شما باید شناختی که از خود و خواسته های خود دارید را در کنار شناختی که از همسر آینده و خواسته های او به دست آورده اید قرار دهید تا بتوانید دست به تطبیق و مقایسه بزنید و در نتیجه تصمیم بگیرید. پر واضح است که اگر از خصوصیات و خواسته های خود یا از خصوصیات همسر آینده و خواسته های او اطلاعی نداشته باشید هیچ گاه نمی توانید دست به مقایسه بزنید و درست تصمیم گیری کنید، زیرا در هر مقایسه ای حداقل دو عنصر باید حضور داشته باشد و اگر در اینجا مقایسه ای صورت نگیرد ولی یک زندگی شکل بگیرد، به این معنی است که شما با چشمانی بسته وارد مکانی جدید شده اید و معلوم نیست در آینده چه اتفاقاتی برای شما و زندگی تان رقم بخورد. وقتی شما به خصوصیات شخصیتی، اخلاقی و رفتاری خود آشنا و آگاه باشید، در جلسه خواستگاری می دانید که به دنبال چه چیزی هستید و باید چه چیزهایی بپرسید و چه جواب هایی مورد پسند و تأیید شماست و با نگاه شما هماهنگ است. به عنوان مثال (به درست یا اشتباه بودن این مثال کاری نداریم) رفاه مادی برای شما در درجه اول اهمیت قرار دارد و خودتان می دانید که رفاه مادی برایتان بسیار بسیار مهم است و اگر همسر آینده تان ذره ای کمبود در این زمینه ایجاد کند تحمل زندگی برایتان غیر ممکن می شود. حال در جلسه خواستگاری این شناخت را از خود دارید و می دانید چه چیزی در زندگی برایتان در درجه اول اولویت است. اگر با خود و خواستگارتان صادق و رو راست نباشید و به دروغ مسائل دیگری را مطرح کنید، چه اتفاقی در آینده می افتد؟ برای مثال شما برای جلب نظر طرف مقابل بحث ایمان و اخلاق و تحصیلات را پیش می کشید و می گویید مسائل مادی برای من مهم نیست. ولی پس از شروع زندگی مشترک خواسته اصلی دلتان مشخص می شود. زندگی تان به چه سمتی می رود؟ نه تنها برای همسرتان عرصه زندگی کردن تنگ می شود بلکه خودتان هم نمی توانید زندگی کنید. در حالی که اگر در همان جلسه خواستگاری حقایق را می گفتید شاید این ازدواج صورت نمی گرفت و اگر می گرفت و آن طور که می خواستید نمی شد پیش همسرتان حجتی داشتید و متهم به پنهان کاری و دروغ گفتن نمی شدید. شما در اینجا نه تنها شناختی که از خود داشتید را ارائه نکردید بلکه روی به فریب و دروغ آوردید؛ یا مثلا شما با کسی که وسواس عملی یا فکری حاد داشته باشد به هیچ وجه نمی توانید زندگی کنید. خودتان به این شناخت از خود رسیده اید. حال این را اگر در جلسه خواستگاری مطرح نکنید و بعد از ازدواج مشخص شود که طرف مقابلتان اینگونه است. مقصر کیست؟ اگر بخواهیم در یک جمله این نوع خود شناسی را تعریف کنیم می توانیم بگوییم : خود شناسی در ازدواج به این معنی است که تمام خواسته ها و توقعاتی که از زندگی مشترک دارید و همچنین خصوصیات اخلاقی و رفتاری و شخصیتی خود را بشناسید و برای خودتان صادقانه تحلیل کنید و آن ها را با کسی که قرار است شریک زندگیتان در آینده بشود در میان بگذارید. بطور کلی می توان گفت در روانشناسی ازدواج دو دسته مبحث کلی مورد توجه است. یک دسته مباحثی که به شرایط قبل از ازدواج و در واقع به مرحله تصمیم گیری برای ازدواج مربوط می شود، و دسته دیگر مطالبی را شامل می شود که به مراحل حین ازدواج و بعد از ازدواج مربوط هستند؛ که پرسش شما مربوط به مباحثی است که قبل از ازدواج مطرح است. در این مرحله تلاش می شود سؤالاتی از این قبیل پاسخ داده شود که یک فرد چگونه می تواند زوج مناسبی برای خود انتخاب کند؟ در انتخاب زوج چه اولویت هایی را مد نظر قرار دهد؟ آیا شرایط مادی مهم تر هستند یا شرایط اعتقادی و خانوادگی و فرهنگی و تحصیلی؟ عوامل شخصیتی تا چه اندازه می تواند ازدواج موفقی را پیش بینی کند؟ آیا تناسب و همانندی در صفات شخصیتی مهمتر است یا مکمل بودن این خصوصیات؟ چگونه میتوان فهمید دو نفر از لحاظ شخصیتی چقدر با یکدیگر تناسب دارند؟ اشتراک علایق تا چه اندازه مهم است؟ و .... خودشناسی به مفهومی که در بالا تعریف شد دقیقا نقشه راهی خواهد بود که فرد را در انتخاب درست همسر راهنمایی خواهد کرد. وقتی این سوالات برای شما مطرح می گردد اگر به طور قطعی برای آن ها پاسخی داشته باشید مشخص است که به خودشناسی رسیده اید واگر مردد باشید و ندانید که چه تصمیمی باید بگیرید معلوم است که به این خودشناسی نرسیدید و تا به این نوع خودشناسی نرسیده باشید اقدام به ازدواج معقول به نظر نمی رسد. راهکاری که بسیار برای شما مفید خواهد بود این است که اطلاعات جامعی در رابطه با مسائل مربوط به قبل از ازدواج توسط منابعی که به شما معرفی گردید به دست آورید و سعی کنید پاسخ های مناسب برای هر سوالی که مربوط به زندگی مشترک و آینده تان است پیدا کنید. کتاب مطلع مهر که در بالا معرفی شد حقیقتا کتاب مفیدی برای شما خواهد بود. *** برای رسیدن به این نوع خود شناسی که مد نظر شماست می توان راه های زیر را پیشنهاد داد : 1. بهره گیری از نظرات افراد صادق و صاحب نظر