مکانیسم های دفاعی


سؤال :

وقتي به بعضي از افراد گفته ميشه كه چرا كار اشتباه و خلاف قانون انجام ميدن، تقصير رو به گردن جامعه ميندازن.آيا اين درسته؟


جواب :

با سلام و سپاس از اينكه مركز ما را براي پاسخ و راهنمايي برگزيده ايد؛ پرسشگر گرامي، افرادي كه كارها وتقصيرات خود را به گردن ديگران يا جامعه مي اندازند و مسئوليت كارهاي خود و عواقب آن را برعهده نمي گيرند، ممكن است در شمار كساني باشند كه براي توجيه و تبرئه ناخودآگاه خود، از مكانيسم دفاعي فرافكني يا برون فكني استفاده كنند. مكانيسم‌هاي دفاعي (Defense Mechanisms) شيوه‌هايي هستند كه افراد به طور ناخودآگاه در برابر رويدادهاي اضطراب آور به كار مي‌برند، تا از خود در برابر آسيب‌ هاي رواني و از دست دادن عزت نفس (Self Esteem)، محافظت كنند. انديشه به‌كار گرفتن مكانيزم هاي دفاعي در سال 1894 توسط زيگموند فرويد مطرح شد. به اعتقاد وي مكانيسم‌هاي دفاعي موجب كنار زده شدن افكار متعارض از حيطه هوشياري مي‌شوند. در واقع، كاربرد مكانيسم‌هاي دفاعي، نشان از نوعي شيوه سازگاري است كه افراد براي جلوگيري از تنزل عزت نفس و مقابله با افزايش اضطراب به آنها متوسل مي‌شوند. در كتاب «زمينه روان‌شناسي هيلگارد» در تعريف مكانيسم دفاعي چنين آمده است : «فرويد اصطلاح مكانيسم‌هاي دفاعي را به تدابير ناهشيار اطلاق مي‌كند كه آدمي براي حل و فصل هيجان‌ هاي منفي به كار مي‌برد. اين تدابير هيجان ‌مدار، موقعيت تنش‌زا را تغيير نمي‌دهند، بلكه فقط شيوه دريافت يا انديشيدن شخص را به آن عوض مي‌كنند. به اين ترتيب در همه مكانيسم‌هاي دفاعي عنصر «خود فريبكاري» در كار است.» (اتكينسون، 1386، ص 510). براي فهم دقيق جايگاه مكانيسم ‌هاي دفاعي، كه گاهي از آنها به عنوان مانورهاي روانشناختي ياد مي‌شود توجه به نكات زير ضروري است : 1- كاربرد مكانيسم‌هاي دفاعي به خودي خود نشانه بيماري نيست، زيرا در بسياري از مواقع مكانيسم‌هاي دفاعي نقشي حياتي در رفاه رواني انسان ‌ها ايفا مي‌كنند. در واقع مكانيسم‌هاي دفاعي شكلي از رفتار بهنجار تلقي مي‌شوند، مشروط به اين‌كه در كاربرد آنها زياده روي نشود. و به عنوان رفتار معمول فرد مطرح نشوند. 2- مكانيسم‌هاي دفاعی اموري اكتسابي به شمار مي‌آيند كه براي جلوگيري از تخريب و بي‌ارزش شدن «من» به كار مي‌روند، ولي تكرار مداوم آنها موجب تبديل آنها به عادت و مرضي شدن شان مي گردد. مثلا شايد كسي براي دير آمدن به جلسه يك بار بطور ناخودآگاه بگويد كه ترافيك سنگين بود و من دير رسيدم در حالي در واقع خواب مانده بوده است، اما اگر اين دليل تكرار شود و هميشه وقتي دير مي كند بگويد كه ترافيك سنگين بود، رفتاري مرضي تلقي مي شود. 3- مهم‌ترين ويژگي اين مكانيسم ها كاربرد ناخودآگاهانه آنها از سوي انسان ‌هاست، كه به منظور حفظ تعادل رواني صورت مي‌گيرد. اما اگر رفتار غالبي فرد شوند، مرضي محسوب مي گردند. 4- افراد با به كار بردن مكانيسم‌ هاي دفاعي، مسائل و مشكلات خود را حل نمي‌كنند، بلكه صرفا به تحريف آنها، و در واقع تحريف واقعيت مي‌پردازند. 5- هر چند هر یک از مكانيسم‌هاي دفاعي را مي‌توان به تنهايي به كار برد ولي افراد، اغلب تركيبي از آنها را به كار مي‌برند. مكانيسم فرافكني : وقتي انسان بخواهد براي رهايي از تعارض‌ها و عذاب وجدان، احساسات، تمايلات و اعمال نادرست خود را به ديگران نسبت دهد به مكانيسم فرافکنی روي مي‌آورد. پيامد استفاده از اين مكانيسم رها شدن از نتايج ناگوار تعارض‌هاي دروني است. در واقع فرد با به كار گرفتن مكانيسم فرافكني (Projection) ديگران را مسوول اشتباهات خود مي‌پندارد. كاربرد اين مكانيسم در ميان بيماران پارانويا كه معمولا خود بزرگ‌بين و در عين حال بسيار بدبين هستند بسيار ديده شده است. بحث ديگري در روانشناسي به نام منابع كنترل وجود دارد؛ مراد از منابع كنترل، عواملي است كه به رفتار فرد شكل مي‌دهد، و به بيان ديگر عامل ايجاد كننده و شكل دهنده و كنترل كننده رفتار فرد است. افراد با توجه به منبع كنترل شان به دو قسمت تقسيم مي شوند : منبع كنترل برخي از افراد دروني است؛ اين افراد داراي اعتماد به نفس و جرات مندي كافي هستند و معتقدند كه خودشان منشاء رفتارشان و كنترل آنها هستند و به عبارتي مسئوليت كامل رفتار خود را مي پذيرند در مقابل منبع كنترل برخي ديگر بيروني است؛ اين گونه افراد به دليل عدم اعتماد به نفس و ناجرات مندي، عوامل و نيروهاي خارجي مثل شانس و اقبال، چشم مردم، و... را شكل دهنده به رفتار خود مي دانند و اين تفسير را به اين جهت مي پذيرند كه نمي توانند مسئوليت اعمال خويش را بپذيرند. به عبارت ديگر اينها متقاعد شده اند كه در رابطه با نيروهاي بيروني ناتوان هستند. اين افراد معتقدند رفتارها يا مهارت هاي آنها درتقويت هايي كه دريافت مي كنند اثري ندارد و لذا كوشش براي بهبود موقعيت خود را بي فايده مي بينند. موفق باشید. باز هم با ما سخن بگویید. نویسنده : غلامرضا مهرانفر

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#راهنمايي و تاثير گذاري بر دانشجو