رهایی از فکر آلوده


سؤال :

فكر آلوده يعني چه و چگونه از آنها رها شويم؟


جواب :

با سلام و سپاس از اينكه مركز ما را براي پاسخ و راهنمايي برگزيده ايد. پرسشگر گرامي، اكثريت قريب به اتفاق مردم معمولاً نمي دانند كه در ذهنشان چه مي گذرد و از اين مهمتر حتي نمي دانند كه اين افكار چه تاثيري مي توانند بر عملكرد و رفتار و طرز برخورد آنها و محيط اطرافشان داشته باشد و بسيار جاي خوشحالي است كه شما به اين مسئله واقف بوده و مي خواهيد اطلاعاتي را در مورد آن كسب كنيد. اما بهتر بود واضح تر مطرح مي نموديد كه منظورتان از افكار آلوده به چه چيزي است، زيرا افكار آلوده شمال طيف وسيعي از افكار نادرست مي شود كه مي تواند سلامت روان ما را به خطر انداخته و مانع رسيدن انسان به قله هاي رفيع معنويت گردد. يك طيف از اين افكار آلوده مربوط به غلط هاي شناختي است كه در طول زمان و به واسطه تربيت غير استاندارد، الگو برداري هاي غلط و ... در ذهن ما شكل گرفته اند، و چون افكار، منشاء رفتار به حساب مي آيند، اين غلط هاي شناختي مي توانند موجب نابساماني هاي رفتاري ما بگردند. براي مقابله با اين مشكل لازم است كه شخص با يك مشاور روان درمانگر كه با فنون سي بي تي آشنا مي باشد تماس بگيرد تا وي در طي مصاحبه هاي مختلف و جلسات متعدد به شناسايي اين روانبنه هاي غلط شناختي بپردازد و شناخت هاي صحيح را جايگزين آنها بگرداند. هم اكنون اين روش در روانشناسي به نام اسكيما تراپي یا طرحواره درمانی (Schema Therapy) خوانده مي شود و مراد از آن حذف روانبنه هاي غلط و جايگزيني روانبنه هاي درست به جاي آنها مي باشد تا بدين وسيله رفتار فرد با خود و محيط وي اصلاح گردد. طيف ديگري از افكار آلوده مربوط به مسائل جنسي مي‌شود. كشش جنسي يكي از كشش هايي است كه خداوند حكيم در سرشت موجودات زنده براي تداوم نسل قرار داده كه قرآن كريم در آيه 36 سوره مباركه يس و آيه 49 سوره مباركه ذاريات و آيه 39 سوره مباركه قيامت و آيه 72 سوره مباركه نحل و...... بدان اشاره كرده است؛ و جهت پيشگيري از بروز نابساماني ها، كانالهايي سالم براي هدايت و ارضاء آنها تعريف كرده است، اما برخي از افراد به واسطه بي اطلاعي از اين كانالها و ناآگاهي از دستورات اسلام پيرامون بهداشت جنسي، دل و افكار خود را درگرو شيطان مي‌نهند و او نيز به اقتضاي قسمي كه براي منحرف كردن انسان ياد كرده، آنها را به بيراهه هاي خطرناك مي‌كشاند. در واقع ذهن ما مانند يك توري مشبك است كه افكار مزاحم جنسي و غير جنسي بدون كوچك ترين اصطكاكي از آن مي گذرند. به همين دليل براي كنترل اين افكار بايد افكار جنسي را ساده سازي و بي اهميت سازي كرد. هر گونه بغرنج سازي و جدي سازي افكار جنسي به تشديد آن ها مي انجامد. بسياري از افراد موفق در اين زمينه در زمان مجردي به خود مي قبولانند كه امور جنسي مطلوبيت خاصي ندارند و پيروي از راهكارهاي اسلام را در جهت حفظ عفت و يا ازدواج به موقع در پيش مي گيرند و بازيچه هوي و هوس شدن را دون شأن انساني خود مي دانند. آن ها با اشتغال ذهني به امور موافق شأن خود به حذف كارآمد افكار جنسي ناسالم مي پردازند و براي گشايش در كار ازدواج شان به خداوند بزرگ توكل كرده و از معصومين عليهم السلام ياري مي طلبند. ايجاد اين حالت ناممكن نيست زيرا اگر ناممكن بود ، خالق انسان، وي را در صورت عدم دسترسي به ازدواج ، امر به عفت ورزي نمي نمود؛ وانگهي همانگونه كه از معناي لغوي آن نيز بر مي آيد ، عفت به معناي سركوبي قواي غريزي در اين زمينه نيست بلكه به معناي جلوگيري فزون طلبي انحرافي آن است. زيرا انسان بوسيله اراده و با اتكاء به ايمان و عقل قادر به مديريت بر قواي غريزي خويش است و اين مديريت به معناي تعطيلي اين قوا نيست و اصولا اين قوا تعطيل بردار نيست بلكه به معناي ايجاد راهكارهايي براي مديريت مقطعي و گذر از مرحله سختي ها تا رسيدن به مرحله ازدواج است . لذا حفظ عفت از سختي اين امر مي كاهد. كنترل اين غريزه به دو صورت ممكن است تحقق پذيرد : 1ـ كنترل منفي؛ 2ـ كنترل مثبت. كنترل منفي : غالبا وقتي سخن از كنترل غريزه جنسي به ميان مي آيد، توجه اشخاص به سمت و سوي نوع منفي آن جلب مي شود؛ و آن اين است كه شخص با وجود تحريكات مختلف دروني و محيطي و مواجهه با عوامل مختلف انگيزش اين غريزه، بخواهد با ميل تحريك شده اش مبارزه و مقابله كند و به سوي ارتكاب جرم نرود. اين چنين شخصي با پيامدهاي سوء و مخربي مواجه مي شود. اين كار هم بسيار دشوار است و هم زيان بار، و بدين جهت هرگاه شخصي به كنترل غريزه سفارش مي شود، با چنين برداشتي از آن، و تصور دشواري و زيان باري آن، از پذيرفتن چنين توصيه هايي سر باز مي زند. كنترل مثبت : غريزه جنسي اگر با ازدواج مهار نگردد، مطلوب ترين راه تسلط بر آن، كنترل مثبت است، و آن پرهيز از صحنه ها و كارهايي است كه به تحريك اين غريزه مي انجامد. اين نوع از كنترل، كه در حقيقت جنبه پيشگيري دارد، هم راحت است و هم بي زيان و بلكه مفيد است، زيرا در اين صورت همچون وسيله نقليه اي است با سرعت معمولي و قانوني، كه در مواجهه با خطر، مهار حركت آن زحمت چنداني ندارد، بر خلاف ماشيني كه با سرعتي بسيار فراتر از حد شناخته شده و بايسته خود سير مي كند. كه چه بسا به كلي اختيار آن از دست صاحبش بيرون رفته و مصيبت ها به بار آورد و كنترل آن هم در صورت تحقق، صدها زيان و رنج و زحمت و اضطراب براي وسيله و صاحب آن به همراه دارد. و بي زيان است، زيرا با اين حال كنترل غريزه فشاري بر جسم و روان تحميل نمي كند تا به آن صدمه اي وارد شود و مفيد است چون موجب مي شود مغز و اعصاب و قواي بدن در حالت عادي به سر برند و تعادل رواني شخص محفوظ بماند و انرژي و سرمايه هاي جسمي و روحي او بيهوده مصرف نشوند. حال طرق كنترل مثبت را به اختصار بر مي شماريم : 1ـ پرهيز از فكر و ترسيم صحنه هاي محرك در ذهن و خيال : عبداللّه بن سنان از امام صادق(ع) نقل مي كند كه ایشان فرمودند : عيسي عليه السلام به اصحاب خود گفت : « ... موسي به شما دستور داد كه زنا نكنيد و من به شما دستور مي دهم كه فكر زنا هم در سر نپرورانيد تا چه رسد به اينكه زنا كنيد زيرا كسي كه خيال زنا كند مانند كسي است كه در خانه اي نقش و نگار شده دود و آتش به پا كند. چنين كاري گرچه خانه را نمي سوزاند ولي زينت و صفاي آن را مكدّر كرده و فاسد مي كند.» 2ـ دوري از نگاههاي مسموم و مناظر تحريك آميز : قرآن كريم در دو آيه متوالي دستور به اغماض و نگهداري چشم از نگاه حرام و هوس آلود داده است. به مؤمنان بگو ديدشان ـ را از نامحرمان ـ فرو نشانند و نهان گاه هاي خود را ـ از وقوع در حرام ـ نگه دارند. و در آيه بعدي مي فرمايد : «و قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهنّ و يحفظن فروجهنّ ... ، به زنان مؤمن بگو ـ چشمهايشان را فرو گيرند و نهان گاه هاي خويش را محافظت كنند.».جالب اين است كه در هر دو مورد خداوند متعال نخست دستور به مراقبت از نگاه محرك و عفت چشم مي دهد و آنگاه به حفاظت از عورت فرمان داده است. رسول اكرم(ص) مي فرمايند: «نگاه هوس آلود ، تيري است مسموم از تيرهاي شيطان. هر كس آن را به جهت خوف الهي ترك كند، خداوند ايماني به او مي بخشد كه حلاوت آن را در قلب خود احساس كند.» 3ـ گوش ندادن به آوازها و موسيقي هاي تحريك كننده و مبتذل : در حديثي از حضرت صادق(ع) آمده است : مردي از آن حضرت در باره شنيدن آواز محرك پرسيد. حضرت از آن نهي كرده و اين آيه را خواندند : «به يقين گوش و چشم و دل هر يك مورد سؤال خواهند بود»و فرمود: «گوش از آنچه شنيده و قلب از آنچه بدان دل بسته و چشم از آنچه ديده است مسؤول بوده و بازخواست خواهند شد.» 4ـ اجتناب شديد از گفتگوهاي دوستانه و نشست هاي غفلت زا و معاشرت با دوستان ناباب و گوش سپردن به سخنان تحريك آميز : از حضرت امام باقر(ع) اين گونه روايت شده است : «هر كس به سخن گوينده اي گوش فرا دهد او را بندگي كرده است، پس اگر ناطق از خدا بگويد، شنونده، خداوند را بنده شده و اگر از شيطان و سخنان شيطاني بر زبانش جاري كند، قطعا بندگي شيطان كرده است.» 5ـ اعتدال در خوردن : بي ترديد پرخوري و بي نظمي در خوردن در ذخيره سازي و انباشتن موادي كه نيازمند تفريغ باشد مؤثر است، ولي در صورت اعتدال و كم خوري سهم ناچيزي از آن صرف تهيه آن مواد مي شود. در حديثي از پيامبر گرامي(ص) نقل شده است که، آن حضرت پس از آنكه جوانان را به ازدواج ترغيب مي كنند مي فرمايند : «هر كس قدرت بر ازدواج ندارد و روزه بگيرد، يقينا روزه نيروي غريزه او را تضعيف مي كند.» 6ـ اشتغال، ورزش و سرگرميهاي مفيد : زيرا با وجود فراغت، هم مواد غذايي در تقويت غريزه به مصرف مي رسد و هم فكر و خيال مصروف چاره سازي در تفريغ آن مي شود. و لذا در روايات بر اشتغال و كار و پرهيز از فراغت تأكيد بسيار شده است.حضرت امام صادق(ع) در حديث پردامنه«مفضّل» مي فرمايند: « ... و همين گونه انسان اگر بي كار و فارغ باشد، به بيهودگي و سرمستي دچار مي شود و بر اثر آن به مسايلي مبتلا مي شود كه زيان آن هم بر خود و هم بر نزديكان او سنگيني خواهد كرد ...» 7ـ تلاوت قرآن : بي شك انس با قرآن، تلاوت، تدبر و تفكر در مضامين آن، خود شفاي هر دردي است كه به سرعت كار هر پريشاني را رو به سامان مي برد و زخم هاي پنهان را التيام مي دهد و همتها را تا آسمان ها بالا مي برد و بشر را از فرو رفتن در عالم حيوانات را نجات مي بخشد. خلاصه اينكه : راه حل دين در خصوص نوع مقابله و مواجهه با غريزه جنسي، نخست ازدواج و نكاح مشروع است و در صورت عدم امكان، كنترل مثبت با شرحي كه بيان شد و سپس كنترل منفي با وجود همه زيان هاي آن؛ ولي هيچ گاه به بي بند و باري و افسارگسيختگي و آلودگي به گناه رضايت نمي دهد و زيان آن را به مراتب خسارت بارتر و ويرانگرتر از ضرر كنترل منفي مي داند. اين مطلب را با اين جمله به پايان مي برم كه بزرگان گفته اند : «نفس را مشغول بدار و گرنه او تو را به خود مشغول خواهد ساخت» در پايان چند تكنيك پيرامون كنترل افكار مزاحم به شما ارائه مي كنم : 1- توجه برگرداني فعال : به صورت ارادي به چيزي توجه كنيد كه مثبت است. پژوهش ها نشان داده اند، افرادي كه از اين شيوه استفاده مي‌كنند، طول مدت افسردگي آنها خيلي كمتر از كساني است كه از شيوه‌ مقابله‌ با وسواس فكري استفاده مي‌كنند. 2- با در پيش گرفتن فعاليت ذهني ديگري موقتا از آن حالت كناره گيري كنيد : شما مي‌توانيد به بازي هاي فكري بپردازيد. تلويزيون ببينيد. يك فايل صوتي بشنويد كه مستلزم به كارگيري فكر شماست. تلفن را برداريد و به دوستان و فاميل زنگ بزنيد. خلاصه فقط ذهنتان را بي دليل و يا با هر چيز كوچكي مشغول به هرچيزي كنيد غير از افکار گناه آلود. 3- قلم و كاغذ به دست گيريد و همه افكار منفي خود را بنويسيد : نوشتن، بار سنگين این افکار را سبك كرده و گاه با خواندن نوشته ها ممكن است شما را به خنده يا شگفتي از افكار غيرمنطقي خود وادارد. در عين حال وقتي فكرتان را نوشتيد راحت تر مي‌توانيد آن را بررسي كنيد و خطاهايش را شناسايي نماييد. 4- دست زدن به يك فعاليت موازي : با دست زدن به يك فعاليت ديگر كه شما را در حالت تمركز بر موضوع ديگري قرار دهد، مي‌تواند موجب فاصله شما از حالت وسواس فكري (افکار گناه آلود) شود. مطالعه يك رمان جذاب در يك محيط عمومي مثل كتابخانه، ورزش، فعاليتهاي اجتماعي، پرهيز از تنهايي، پرهيز جدي از بيكاري، زيرا فكر زائد مال وقت زايد است، سرزدن به خويشان و دوستان، تعمير و به اصطلاح ور رفتن با وسايلي كه علاقه به تعمير آنها داريد، ساختن وسايل الكترونيكي ساده، همه و همه از فعاليتهايي هستند كه مي توانند از انحراف فكر شما به سوي این گونه افکار جلو گيري نمايند. نکته اگر اين حالت در شما بسيار قوي است و واقعا با تكنيكهاي ياد شده از پس آن بر نمي آييد، ابتدا به يك متخصص اعصاب و روان (روانپزشك) مراجعه نماييد تا وي با تجويز چند قرص ساده به كنترل اضطراب شما بپردازد و بعد از يكي دو هفته كه از مصرف قرص ها گذشت و شما اندكي برخود مسلط شديد راهكارهاي گفته شده را پي گيري نماييد تا درمان كامل گردد. موفق باشید. باز هم با ما سخن بگویید. نویسنده : غلامرضا مهرانفر

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#راهنمايي و تاثير گذاري بر دانشجو