ویژگی فرد سالم


سؤال :

ويژگى‏هاى يك فرد سالم و بهنجار چيست؟


جواب :

سلامت روانى روى يك پيوستار (خط) قرار دارد به عبارت ديگر كمتر كسى را مى‏توان يافت كه همه ويژگى‏هاى يك فرد سالم را داشته باشد. بنابراين مى‏توان گفت سلامت روانى‏ امرى نسبى و داراى مراتب است؛ هر چه ويژگى‏هاى سلامتى در فرد بيشتر باشد، از مرتبه بالاترى از سلامت روانى برخوردار است و هر چه اين ويژگى‏ها كمتر باشد، ميزان سلامت روانى كمتر و فرد به مرز نابهنجارى نزديك مى‏شود. در اينجا به برخى از معيارهاى سلامت روانى اشاره مى‏شود: 1. كارآمدى در ادراك‏ افراد سالم و بهنجار، در ارزيابى دنياى اطرافشان واقع‏بين هستند و ادراك درستى از رفتار و كردار ديگران دارند؛ يعنى، به صورت افراطى (خيلى خوشبينانه يا خيلى بدبينانه)، ديگران را ارزيابى نمى‏كنند. 2. خودشناسى‏ افراد سالم تا حدود قابل توجهى از انگيزه‏ها، احساسات و حالات روانى خودشان، آگاهند؛ يعنى نقاط قوت و ضعف خود را مى‏شناسند و سعى مى‏كنند ضعف‏ها و كاستى‏هاى خود را جبران و نقاط قوت را تقويت كنند. 3. عزت نفس‏ بالا و پذيرش از سوى ديگران‏ افرادى كه از سطح سازگارى خوبى برخوردارند، احساس مى‏كنند انسان با ارزش هستند و مورد قبول ديگران - به ويژه اطرافيان - قرار دارند. 4. توانايى برقرارى ارتباط محبت‏آميز يكى از ويژگى‏هاى افراد بهنجار، اين است كه قادرند روابط نزديك و رضايت‏بخش، با ديگران برقرار كنند و نسبت به احساسات ديگران حساس هستند.( هليگارد واتكينسون، زمينه روانشناسى، ترجمه براهنى و همكاران، ج 2، انتشارات رشد، چاپ هشتم.) البته اين ويژگى بايد با هنجارهاى پذيرفته شده جامعه‏اى كه در آن زندگى مى‏كنند، هماهنگ باشد. بنابراين در يك جامعه دينى، اگر دخترى به احساسات پسرى كه مى‏خواهد با او ارتباط دوستانه (نه در قالب ازدواج) برقرار كند، پاسخ ندهند؛ نه تنها دليل بر غيرمتعادل بودن آن دختر نيست؛ بلكه اين رفتار نشانه حيا، عفّت و پاكدامنى آن دختر محسوب مى‏شود. جامعه نيز هرگز چنين دخترى را نابهنجار نمى‏داند؛ بلكه معتقد است پسر بايد در رفتارش تجديد نظر كند. در حالى كه در جوامع غربى - كه هنجارهاى شرعى مراعات نمى‏شود و ملاك برقرارى ارتباط دختر و پسر صرفاً رضايت آن دو است - ممكن است چنين رفتارى را دال بر ناهنجارى آن دختر تلقى شود و بگويند: اين دختر توانايى ارتباط برقرار كردن با جنس مخالف را ندارد و در مهارت‏هاى اجتماعى و ارتباطى ضعيف است! 5. بارورى‏ افراد بهنجار - افرادى كه از سازگارى خوبى برخوردارند - توانايى‏هاى خود را در مسير فعاليت‏هاى بارور به كار مى‏اندازند. زندگى را دوست دارند و بى‏آنكه نيازى به تقلا داشته باشند، از پس الزامات آن بر مى‏آيند (همان، ص 190.) 6. توانايى در كنترل رفتار اختيارى‏ افراد بهنجار اطمينان كافى دارند كه مى‏توانند رفتار خود را كنترل كنند. گاه گاهى ممكن است تكانشى عمل كنند اما در صورت لزوم قادرند انگيزه‏هاى جنسى و پرخاشگرى خود را مهار كنند. 7. داشتن باورهاى صحيح به مبدأ و معاد و آموزه‏هاى دينى‏ و به عبارت ديگر ايمان به خدا، رعايت ارزش‏هاى اخلاقى و التزام عملى به احكام الهى يكى از مهمترين شاخصه‏هاى سلامت روان است؛ زيرا ايمان آثارى دارد كه ميزان و سطح سلامت روان را افزايش مى‏دهد. در اينجا به برخى از آنها اشاره مى‏كنيم: الف. نشاط روحى؛ يكى از نشانه‏هاى انسان مؤمن، وجود شادابى روحى در اوست. مؤمن از افسردگى به دور است و از حزن و اندوه ويرانگر در امان مى‏باشد. منظور از نشاط روحى يعنى شادابى، طراوات و انگيزه‏مندى در برابر بى‏حالى، مستى و كسالت است. در حديث مشهور «جنود عقل و جهل» چنين آمده است: «الخير... هوالنشاط» (بحارالانوار، ج 1، ص 159). . در حديث ديگرى از امام صادق(ع) آمده است: «المؤمن له نشاط فى هدى» (كافى، ج )2. مؤمن در راه هدايت، شاداب و انگيزه‏مند است. ب. اميدوارى؛ يكى ديگر از نشانه‏هاى سلامت روان است. انسان‏هاى سالم در زندگى خود اميدوارند و در برابر مشكلات خودباخته نيستند بلكه با اميد به رحمت الهى در پى حل مشكل يا كنترل و مهار آن هستند. ج. مسئوليت پذيرى؛ يكى ديگر از ويژگى‏هاى انسان سالم آن است كه نسبت به خود و ديگران و حتى طبيعت و حيوانات احساس مسؤوليت دارد. قرآن مجيد خطاب به انسان‏هاى مؤمن مى‏فرمايد: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ...»؛مائده (5)، آيه 105.؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد به خود بپردازيد...». «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ»؛تحريم (66)، آيه 6.؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! خود و خانواده خود را از آتش نگه داريد كه هيزم آن مردم و سنگ‏ها هستند». قال رسول اللَّه(ص): «الرّجلُ راعٍ على اهل بيته و هو مسئوول عنهم والمرأةُ راعية على بيت بَعلها و ولده و هى مسئولة عنهم»؛ «مرد نسبت به اهل خانه خود مسئوليت دارد و در برابر انجام اين مسئوليت بازخواست مى‏شود؛ زن نيز نسبت به خانه، شوهر و فرزندش مسئوليت دارد و نسبت به انجام اين مسئوليت بازخواست مى‏شود».

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#راهنمايي و تاثير گذاري بر دانشجو