اصلي ترين شاخصه هاي يك زندگي ايده ال انساني


سؤال :

اصلي ترين شاخصه هاي يك زندگي ايده ال انساني چيست؟


جواب :

در خصوص سؤالي كه مطرح كرده‌ايد به چند نكته اشاره مي‌كنم : 1. شايد بتوان گفت كه تمامي مكاتب فكري، اعم از الهي و الحادي، با همه تفاوت‌هايي با هم دارند، در پي تبيين و معرفي شاخصه‌هاي زندگي ايده‌آل انساني هستند. همه اين مكتب‌ها، چه آن‌ها كه هنوز هستند و چه آن‌ها كه ديگر جز در لابه لاي كتاب‌ها نمي‌توان از آن‌ها سراغي گرفت، مي خواسته‌اند و مي‌خواهند اصول و شاخصه‌هايي را به باورمندان خود ارائه كنند كه آنان را به يك زندگي ايده آل و آرماني در اين دنيا برساند. مطالعه و تأمل در متون بر آمده از اين مكاتب نشان مي دهد كه هركدام از اين مكتب‌ها بر شاخصه‌اي يا شاخصه‌هايي محدود و معدود و عمدتا متعلق به دنياي ماده به عنوان مهم‌ترين شاخصه‌هاي زندگي ايده آل انساني تمركز كرده و آن را چنان برجسته كرده‌اند كه گويي با تحقق آن، بشر به همه آرزوها و خواسته‌هاي خود مي‌رسد. يكي بر قدرت، ديگري بر آزادي، سومي بر لذت‌هاي بدني و مادي، چهارمي بر عقلانيت، پنجمي بر معنويت و... هرمكتبي در برهه‌اي از حيات خود، عده‌اي را اميدوار كرده و با وعده‌هاي شيرين و زيبا تحقق چنان زندگي‌اي را نويد داده است؛ اما با گذشت مدت‌زماني، كم كم كاخ آرزوهاي آنان را ويران كرده و همه رؤياها و خيال‌پردازي‌هاي آنان را به باد فنا داده است. به جرات مي‌توان گفت تنها و تنها، صدايي كه پيامبران الهي و به پيروي از آنان عالمان رباني و حكيمان الهي در دنيا افكنده‌اند و از آغازين لحظات تولد انسان بر كره خاكي با اولين پيامبر آغاز شده و تا پايان زندگي‌اش ادامه خواهد يافت، صداي ماندگار و پرصلابت بوده و خواهد بود. از صداي سخن عشق نديدم خوش‌تر/ يادگاري كه در اين گنبد دوار بماند 2. مهم‌ترين ويژگي و خصيصه دعوت پيامبران الهي، انطباق آن با فطرت و گرايش‌هاي اصيل انساني و ناظر به تمامي نيازهاي مادي و معنوي اوست؛ چيزي كه هرگز در مكاتب فكري ديگر نمي‌توان يافت. مكاتب فكري ديگر و به خصوص مكاتب مادي و غير الهي، تنها به پاره‌اي از نيازهاي مادي و بدني و احيانا معنوي بشر توجه كرده و تأمين آن‌ها را موجب لذت و رضايت و سعادت او مي‌دانند؛ اما مكتب پيامبران، دنيا و لذت‌هاي آن را وسيله‌اي براي زندگي حقيقي و اصيل معرفي مي‌كنند كه زندگي دنيا با تمامي شگفتي و عظمتش تنها مقدمه و پيش‌درآمد آن زندگي بي‌كران و ابدي است. در نگاه مكاتب مادي، زندگي دنيا خود موضوعيت دارد و بايد براي خودش آن را خواست و براي ماندن و لذت بردن از آن تلاش كرد اما پيامبران به ما آموختند كه دنيا مهمان خانه و ما مسافران و ميهماناني هستيم كه دير يا زود بايد آن را به ديگراني كه از راه مي رسند واگذار كرده و به خانه ابدي و اصلي خود كوچ كنيم. از دنيا بايد به اندازه اي و به كونه‌اي برداشت كه براي زندگي ابدي و اصيل ما سودمند باشد. بر اين اساس مكتب پيامبران در جهان‌بيني، نظام ارزشي و اخلاقي و رفتاري، تفاوت‌هايي بنيادين و عميق با همه مكاتب ديگر بشري دارد كه تشريح و تبيين آن مجال ديگري را مي‌طلبد. 3. قرآن كريم به گونه‌اي زيبا و كوتاه، شاخصه‌هاي يك زندگي ايده آل انساني را اين گونه ترسيم كرده است : زندگي‌اي كه بر محور ايمان به خداي يگانه و عبوديت او سامان مي‌يابد و تمامي زندگي انسان را با گستره نامحدودش در بر مي‌گيرد. «بسم الله الرحمن الرحيم؛ والعصر؛ ان الانسان لفي خسر؛ الا الذين آمنوا و عملوا الصالحات وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر؛ سوگند به عصر، كه تمامي انسان‌ها در خسران‌اند، مگر آنان كه ايمان آوردند و اعمال صالح كردند و يكديگر را به حق و صبر سفارش نمودند. در ادبيات ديني، ميان ضرر و خسران تفاوت وجود دارد. ضرر، زيان در سود است و خسران، زيان در سرمايه. قرآن مي‌فرمايد: انسان، پيوسته در حال خسران و كاستي سرمايه وجودي خويش است. همه سرمايه آدمي در زندگي، عمر اوست كه با هر نفسي كه فرو مي‌برد، قدمي به پايان آن نزديك‌تر مي‌شود. اين سرمايه، هرلحظه در حال كاستي و نابودي است مگر آن كه آدمي از آن در جهت تجارتي پرسود و پديد‌آوردن حياتي طيبه و پايدار بهره برد. قرآن كريم، شاخصه‌ها و نشان‌هايي را براي اين زندگي ماندگار و اصيل انساني و الهي معرفي مي‌كند : شاخصه اول : ايمان به خدا؛ ايمان به خدا و همه حقايق هستي است كه در جايي ديگر از آن با مفهوم غيب نام برده است. در شمار صفات متقين مي‌فرمايد: «الذين يؤمنون بالغيب» از نگاه قرآن حكيم، ايمان به خدا، محور و اساس يك زندگي مؤمنانه و زيست اصيل انساني است و تمامي باورها، ارزش‌ها، كنش‌ها و واكنش‌هاي اوست. سبك زندگي مؤمنانه انسان براين پايه استوار بوده و مدام از طريق اين ريشه تغذيه مي‌كند. براساس اين آموزه محوري، نظام ارزشي خاصي سامان مي‌يابد كه بر همه افكار، عواطف و رفتارهاي مؤمن تأثيرگذار است. شاخصه دوم : عمل صالح؛ هرگونه رفتار ارادي انسان در جهت تحقق ارزش‌هاي الهي و قرب الي الله، در آموزه‌هاي ديني، عمل صالح نام مي‌گيرد. عمل صالح عملي است كه هم خود شايسته و زيباست و هم با انگيزه زيبا و صالحي انجام مي گيرد. هم حسن فعلي دارد و هم حسن فاعلي. از نگاه دين، عمل صالح مي‌تواند گستره‌اي به گستره همه رفتارهاي انسان در تمامي سطوح شخصيت او داشته باشد. حتي خوابيدن، خوردن و نازل‌ترين رفتارهاي طبيعي او را نيز در بر بگيرد، مشروط به آن كه با انگيزه الهي انجام گيرد. انگيزه‌هاي خوب و تعالي بخش، برخاسته از شاكله شخصيتي سالم و صالح اند. انگيزه ها به طور كلي مولود تعامل پيچيده همه شخصيت انسان هستند و ذهن، بخشي از اين شخصيت است نه تمام آن. در قرآن و روايات ديني، مركز رويش و جوشش انگيزه ها قلب نام دارد كه منظور، مركز اصلي وجود آدمي است. قلب يعني همه شخصيت و هويت حقيقي وجود انسان. وقتي دل انسان خدايي شد و عشق الهي قلب او را تسخير كرد، تمامي رفتارهاي او الهي و عبادت محسوب مي‌شود، حتي خوابيدن و خوردن! اما اگر دل، دنيايي و دلبسته حيات مادي باشد، حتي نماز انسان هم دنيايي و ظلماني است. براي صالح بودن عمل، زيبايي خود عمل كافي نيست بلكه زيبايي روحي كه عمل را پديد مي‌آورد هم لازم است. «و من عمل صالحا من ذكر او انثي و هو مؤمن فلنحيينه حياتا طيبه ولنجزينهم اجرهم باحسن ما كانوا يعملون»؛ و هر كس چه زن و چه مرد هر گاه عمل صالحي را از سر ايمان انجام دهد او را (يا عملش را) حياتي پاكيزه خواهيم داد و پاداش آنان را به نيكوترين صورتي كه عمل كرده‌اند عطا خواهيم كرد(سوره مبارکه نحل، آیه شریفه 97). شاخصه سوم : تواصي به حق؛ سبك زندگي مؤمنانه و زيستن در چارچوب ارزش‌هاي الهي، در بسياري از مواقع ممكن است با سلايق، جهالت‌ها و بدفهمي‌ها همراه باشد و افراد به خاطر علم اندك و چيرگي هوس‌ها و حب و بغض‌ها، در فهم حق و شناخت راه درست دچار خطا و گمراهي شوند و سخت نيازمند راهنمايي و هدايت از سوي كساني باشند كه حق و حقيقت را شناخته و مسير صحيح را تشخيص داده‌اند. در يك جامعه زنده و پويا و ديندار، انسان‌ها تنها در پي سعادت و صلاح خويش نيستند بلكه خوبي‌ها و سعادت‌ها را براي خود و ديگر انسان‌ها با هم طلب مي‌كنند. وقتي حق را شناختند ديگران را نيز در شناخت حق و پيمودن راه درست هدايت و راهبري مي‌كنند. قرآن شاخصه سوم زندگي ايده آل انساني را تواصي به حق و حقيقت معرفي مي‌كند؛ يعني در يك جامعه انساني و ديني همه اهل ايمان، خود را نسبت به سعادت و خوشبختي ديگر انسان‌ها مسئول و متعهد مي‌دانند. در جاي ديگري قرآن كريم اين تعهد ديني را به ولايت تعبير كرده و مي‌فرمايد : والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر؛ مردان و زنان مؤمن، اولياي هم و متعهد نسبت به سرنوشت نيك و بد يكديگرند، به خوبي‌ها دعوت و از بدي‌ها نهي مي‌كنند(سوره مبارکه توبه، آیه شریفه 71). قرآن كريم تواصي به حق را به سه شيوه حكمت‌آموزي، موعظه و جدال احسن پيشنهاد كرده و از مؤمنان مي‌خواهد كه همواره ديگران را با يكي از اين سه روش به حق و حقيقت دعوت كنند. شاخصه چهارم : آخرين شاخصه زندگي ايده آل انساني از منظر اسلام عزيز، تواصي به صبر است. بدون ترديد، پيمودن راه حق و حركت در مسير ارزش‌هاي الهي، مغلوب هوس‌ها و خواهش‌هاي نارواي دل نشدن از يك سو و عدم تزلزل و سستي در برابر دشواري‌ها و درشتي‌هاي زندگي، بدخواهي‌ها، دشمني‌ها و بدرفتاري‌هايي كه كم و بيش در زندگي هر كسي وجود دارد، از سوي ديگر، نيازمند اراده استوار و شخصيت محكم و باثبات است. قوت نفساني و ثبات شخصيتي هر فرد شديدا تحت تأثير نفوذ اجتماعي و تأثير و تأثري است كه در محيط اجتماعي و در تعامل با ديگران با آن مواجه مي‌شود. وقتي جامعه، سالم و ارزش‌مدار و فضاي كلي جامعه فضايي اخلاقي و ارزشي باشد، شخصيتي كه در چنين جامعه‌اي شكل مي‌گيرد و به ثبات و بالندگي مي‌رسد، خصيصه‌هاي جامعه را به خود گرفته و نشان مي‌دهد. همچناني كه فرد مي‌تواند تأثيري قابل توجه بر شخصيت جامعه و اخلاق عمومي داشته باشد. جامعه زنده و بالنده جامعه‌اي است كه اعضاي آن همچون يك پيكر زنده و يكپارچه نسبت به يكديگر احساس تعلق، محبت و غم‌خواري داشته باشند و همانگونه كه براي خود دل مي‌سوزانند و براي سعادت خويش تكاپو مي‌كنند، به سعادت و سلامت ديگر اعضا نيز اهميت داده و براي آن تلاش كنند. چنين جامعه‌اي خصلت‌هاي زيبایی چون ايثار، انصاف، تعاون، شفقت، مواسات و ديگر خصلت‌هاي پرقيمت انساني را در خود مي‌پرورد و به بالندگي مي‌رساند. دل بيدار من بر مردم خوابيده مي‌گريد بلي فهميده بر احوال نافهميده مي‌گريد زچشم خويشتن آموختم رسم رفاقت را كه هر عضوي به درد آيد به جايش ديده مي‌گريد يكي از خصلت‌هاي نيكو و تأثيرگذار در حفظ سلامت شخصيتي و معنوي انسان‌ها، هم‌دلي‌ها، هم‌فكري ها، مشورت‌دادن‌ها و بيم و اميدهايي است كه از سوي ديگران دريافت كرده و اراده آن‌ها را براي رويارويي حيكمانه و محكم با دشواري‌ها و سختي‌ها كمك مي‌كند. همانگونه كه گاهي نياز است به فكر ديگران مدد كنيم تا بهتر بفهمند و روشن‌تر بشناسند، گاهي هم لازم است دل در دل آن‌ها بگذاريم تا بهتر بايستند و قوي‌تر عمل كنند. قرآن كريم از اين خصيصه بسيار مهم با تعبير ) وتواصوا بالصبر) نام مي‌برد؛ يعني مؤمنان در جامعه ايماني به شيوه‌هاي گوناگون، يكديگر را در صبرورزي و شكيبايي ياري مي‌كنند. تواصي به صبر گاهي با سخن و گاهي با ياري فكري يا عملي و حتي كمك‌هاي مادي مثل انفاق، صدقه و مانند آن در جامعه ميسر است. در جامعه آرماني اسلام، همه چهره‌هاي تواصي به صبر، در ميان مؤمنان وجود دارد و مؤمنان حقيقي پيش از آن كه با سخن و موعظه چنين ياري‌اي را فراهم كنند، با عمل و رفتار در جهت تواصي به صبر كوشش مي‌كنند. به عنوان مثال شايد براي تواصي به صبر يك جوان لازم باشد كه مؤمنان شرايط يك ازدواج سالم را برايش مهيا كنند تا به گناه آلوده نشود. حكومت اسلامي و ديگر نهادها و گروه‌هاي اجتماعي و فرهنگي، هركدام تكليفي متناسب جايگاه خود براي مهيا كردن زمينه‌هاي تواصي به حق و صبر دارند. به نظر مي‌رسد گستره ايجاد بسترهاي فرهنگي تواصي به حق و صبر بسيار فراخ‌تر از آن چيزي باشد كه مي‌پنداريم. از جلسه‌هاي موعظه، حلقه‌هاي علمي و معرفتي، خلق آثار هنري همچون فيلم نامه، فيلم سينمايي و تلويزيوني و مانند آن گرفته تا فراهم آوردن زيرساخت هاي لازم جهت حداقل يك زندگي آبرومند و كم تنش براي اين امر ضرورت دارد . انسان موجودي نيازمند است و پاره‌اي از نيازهايش چنان قدرتمند و پرصلابتند كه نوع آدميان دربرابر تمايلات برخاسته از احساس آن نيازها، ضعيف و ناتوان ظاهر مي‌شوند. جامعه آرماني ديني، وظيفه دارد كه براي اعضايش زمينه‌هايي را فراهم كند كه اين نيازها در حد معمول و معقول ارضا شده و فرد بتواند با آرامش بيشتر با تمايلات هوس‌بازانه و زياده‌طلبي‌هاي نفس مبارزه كرده و صبوري ورزد. بي سبب نيست كه پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: هر كس ازدواج كند نيمي از دينش را كامل كرده است و در نيم ديگر تقوا بورزد. اين سخن به خوبي نشان مي دهد كه مقصود از تواصي به صبر صرفا موعظه زباني و دعوت گفتاري به خويشتن داري نيست، بلكه فراهم آوردن يك سبك زندگي است كه فرد بتواند به صورتي زيبا و مطلوب صبوري ورزد. در پايان اين نوشتار، شما را به مطالعه كتاب هاي زيبا و سودمندي دعوت مي كنم كه خواندنش به بارور کردن انديشه شما فراوان كمك خواهد كرد : 1. رشد، علي صفايي حايري، انتشارات ليله القدر، قم 2. صراط، علي صفايي حايري، انتشارات ليله القدر، قم 3. نامه‌هاي بلوغ، علي صفايي حايري، انتشارات ليله القدر، قم 4. رضايت از زندگي، عباس پسنديده، انتشارات دارالحديث، قم نویسنده : احمد فامیل دردشتی

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#راهنمايي و تاثير گذاري بر دانشجو