موانع استجابت دعا و آداب دعا کردن


سؤال :

درباره دعا کردن، موانع استجابت دعا و آداب دعا، توضیح دهید.


جواب :

از مكاتبه تان با ما، كه نشانگر اعتماد شما به اين مركز است خرسنديم و خوشحاليم مخاطبمان فردي مذهبي است كه در مواجهه با دغدغه هاي ذهني اش، اقدام به مشاوره خواهي مي كند. اين را بدانيد كه يكي از نشانه هاي افراد عاقل و پويا، كسب آگاهي در زمينه هاي مورد نياز است. به خاطر اين فهم زيبا به شما تبريك گفته و اميدواريم راهنماي خوبي برايتان باشيم. پرسشگر گرامي؛ مساله اي كه از اهميت زيادي برخوردار است، توجه به حقيقت دعا و پي بردن به ارزش دعاست؛ اينكه به دعا تنها به چشم وسيله اي براي گرفتن حاجت نگاه نكنيم؛ نه اينكه حاجات خود را از طريق دعا نخواهيم، خير، بلكه مقصودم اين است كه بدانيم نفس دعا كردن، عبادت است و دعا كننده چه حاجت بگيرد و چه نگيرد عبادت كرده و به خداوند نزديك شده است. امام باقر (عليه السلام) مي فرمايند: «افضل العبادة الدعا؛ دعا برترين عبادت است.» (ميزان الحكمه،ج4، ص1644) در روايتي از امام صادق (عليه السلام) آمده كه: «دعا كن و مگو كار، گذشته است (و آنچه مقرر شده همان مي شود) همانا نزد خداوند عزوجل مقام و منزلتي است كه جز با درخواست به دست نمي آيد.» (همان،ص1646) در اين روايات تنها بحث از فضيلت و عبادت بودن دعا و ارزش خود دعاست و هيچ بحثي از گرفتن حاجت و نگرفتن آن به ميان نيامده است، تا ما ارزش حقيقي دعا را درك كرده و با شوق و رغبت به سوي آن بشتابيم. مسأله اجابت دعا از مسائل قطعى در همه اديان الهى است. قرآن مجيد مى‏ فرمايد: «اذا سئلك عبادى عنى فانى قريب اجيب دعوه الداع اذا دعان؛ هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند (بگو) من نزديكم، و دعاى دعاكننده را به هنگامى كه مرا بخواند اجابت مى ‏كنم» (سوره بقره، آيه 186) گاهي اين سوال به ذهن انسان مي رسد كه اگر خداوند صداي ما را مي شنود، به دعا و درخواست ما آگاه است، توانايي اجابت هم دارد و خودش فرموده: از من بخواهيد تا اجابت كنم؛ پس چرا برخي اوقات شاهد اجابت سريع دعاهاي خود نيستيم؟ آيا خدا ما را فراموش كرده است؟ مي دانيم كه فراموشي در خداوند راه ندارد. پس علت چيست؟ در پاسخ به اين سوال متذكر مي شويم كه هيچ دعايي خالي از نوعي اجابت نيست؛ زيرا همانطور كه گفتيم، دعا نوعي عبادت و پرستش است و در هر عبادتي كه با قصد قربت انجام مي شود؛ يعني عبادت كننده تصميم دارد به خداي خود نزديك شود و به كمالات ذات اقدس اله آراسته گردد، خالي از اثر قربي نيست. بنابر اين، همين كه دعا و عبادت با خلوص نيت و شرايط لازم انجام مي شود، در همان لحظه به اجابت مي رسد و اثر معنوي خود را بر روح و جان انسان مي گذارد و با استمرار اين حالت است كه آدمي به تدريج مظهر نورانيت و اسماء و صفات كماليه حق تعالي شده، به كمال و سعادت شايسته خود مي رسد. امام صادق (عليه السلام) فرمود: «شما را به دعا سفارش مى كنم، زيرا با هيچ عمل ديگرى همچون دعا، به خدا نزديك نمى شويد.» پرسشگر محترم؛ دعاها نه تنها عبادت محسوب شده و بركات ويژه اي دارد بلكه ذخيره اي است براي روزي كه فقير و تنها در پيشگاه حق تعالي ايستاده ايم. امام سجاد (عليه السلام) فرمودند: «دعاي مومن از سه حال خارج نيست؛ يا برايش ذخيره مي گردد، يا در دنيا بر آورده مي شود، يا بلايي را كه مي خواهد به او برسد دفع مي كند.» (همان / ج 4 ح 5723) در خصوص استجابت دعا، توجه به يك نكته لازم و ضروري است؛ اينكه رسيدن به هر خواسته اي راه خود را دارد و بايد از مسير طبيعي خودش بدان دست يافت. البته در كنار تلاش فردي و اجتماعي موضوع دعا هم سفارش شده است و باعث جلب عنايت و كمك خداوند مي شود. به عبارت ديگر بايد برخاست و دعا كرد؛ نه اينكه نشست و دعا كرد. دعا كردن نشستني و بدون تلاش نيست. دعا براي كسي مفيد است كه در مسير قرار دارد و عملا تلاش مي كند و نهايت سعي خود را براي رسيدن به اهداف خود در زندگي انجام مي دهد. چنين كسي بسيار موفق خواهد بود و براي او رسيدن به خواسته ها و استجابت دعاها دور از انتظار نيست. هيچ كجاي دين ما نگفته كه با دعا كردن امورات زندگي را اداره كنيد. وظيفه ما تلاش و كوشش و عمل به دستورات دينمان است و دعا در كنار تلاش خود ماست كه معني پيدا مي كند و گرنه دعا اثري نخواهد داشت ( و ان ليس للانسان الا ما سعي . براي انسان بهره اي جز سعي و كوشش او نيست. آيه 39 سوره مباركه نجم). همچنين به ياد داشته باشيد كه زمينه به ثمر نشستن درخت دعا و نيايش چند چيز است كه بدون فراهم آمدن آن ها، اجابتي كه مد نظر نيايشگر است، محقق نخواهد شد كه عبارتند از : رفع موانع و ايجاد شرايط و آداب دعا كردن؛ خيلي اوقات ما موانع اجابت دعا را برطرف نكرده و شرايط لازم را فراهم نكرده ايم و انتظار داريم دعاهايمان به سرعت مستجاب شوند. البته اگر موانع استجابت دعا رفع و شرايط محقق شود و خواسته ما با حكمت خداوند در تعارض نباشد، اجابت، انشاءالله حتمي است و رعايت آداب، جنبه كمكي دارد و در تسريع اجابت موثر است و نه در اصل اجابت. بر اين اساس درادامه، توضيحاتي مربوط به موانع استجابت دعا و آداب دعا كردن خدمتتان تقديم مي شود كه اميدواريم مفيد واقع گردد. *** موانع استجابت دعا : 1. گناهان فردي يكى از عوامل مهمى كه رابطه انسان با خداي متعال را ضعيف نموده و مانع اجابت دعا مي شود، نافرمانى از دستورهاى خداست. امام باقر(عليه السلام) در اين باره فرمود: بنده حاجتى ازخدا طلب مى كند و مقرر مى شود آن حاجت در زمانى برآورده شود; پس در اين فاصله، او گناهى مرتكب مى شود و در نتيجه، خداوند مى فرمايد: حاجت اين بنده برآورده نشود و از آن محروم شود؛ چون او خشم و غضب مرا برانگيخت و همين باعث محروم شدن اوست. ممكن است بفر مائيد: بسيارند كساني كه اهل گناهند و هر چه از خدا مي خواهند به آنها مي دهد و هستند كساني كه گناه نمي كنند ولي دعايشان مستجاب نمي شود؛ پاسخ شما را با ذكر يك حديث بيان ميكنم. امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند: «همانا بنده دعا ميكند و خداوند عزوجل به دو فرشته مي فرمايد: من دعاي او را مستجاب كردم حاجتش را نكهداريد، زيرا دوست دارم صداي او را بشنوم؛ و همانا بنده دعا ميكند و خداي تبارك و تعالي مي فرمايد : زود خواسته اش را برآوريد كه من خوش ندارم صداي او را بشنوم.»(ميزاان الحكمه،ج 4، ص 168) البته بايد توجه داشته باشيم كه ما نمي توانيم درباره ديگران قضاوت كنيم و بگوييم فلان شخص كه هر چه از خدا مي خواهد به وي عطا مي شود از اين دسته افراد است. 2. گناهان اجتماعى‏ گناهان اجتماعى - مثل ترك امر به معروف و نهى از منكر - باعث عدم اجابت دعا است. پيامبر اكرم ‏صلى الله عليه وآله فرمودند: «اگر امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنيد، بدترين شما بر شما چيره خواهند شد، آن گاه نيكان شما دست به دعا برمى ‏دارند، ولى اجابت نمى ‏شود». 3. لقمه حرام استفاده از درآمد حلال و پاكيزه از ديگر شرايط اجابت دعا است كه امروزه بيش از هرزمان ديگر لازم است به آن توجه شود. لقمه حرام تا 40 روز مانع استجابت دعا مى شود. 4. قساوت قلب گناهان زياد كه منجر به قساوت و سنگدلى مى ‏شدند از عوامل ديگر عدم استجابت دعا مى باشد. امام صادق (عليه السلام) مى ‏فرمايد: خداوند دعايى كه از قلب قسى برخاسته باشد اجابت نمى‏ كند. توضيح قساوت دل : «سر اينكه قلب طوري مي شود كه نه خيري از آن مي جوشد و نه نصيحتي در آن فرو مي رود، آن است كه اگر دلي بيراهه رفت و در خود نيت هاي پليد پروراند مشمول خشم خدا خواهد شد و خداوند سبحان اين قلب را قسي مي كند؛ چنانچه اگر مدتي به راه افتاد و در خويش اخلاص و نيت هاي خير را پروراند مشمول مهر خدا مي گردد و خداي رحيم در آن دل ظهور كرده و آن صاحبدل، مظهر رحمت خدا مي شود... بنابراين پيروي پيامبر (صلي الله عليه و اله) و انجام عمل صالح، زمينه مي شود تا خداي سبحان قلب را رئوف و مهربان كند؛ چنانكه پيمان شكني و پيروي نكردن از پيامبر (صلي الله عليه و اله) زمينه مي شود تا خداي متعال آن دل را سنگين و درب آن را ببندد و اگر دل كسي بسته شد, نه راه سعادت خود را مي بيند و نه بر فرض ديدن راه آن را طي مي كند...» (تفسير موضوعي, ج 12, ص231 و232 از علامه جوادي آملي) 5. غفلت قلب‏ دعا يعنى درخواست از خداى متعال براى برآورده ساختن حاجتى مى‏ باشد و طبيعى است كه اين ارتباط در صورتى مؤثر است كه فقط ظاهر دعا مورد توجه نباشد، بلكه در باطن انسان توجه به خدا و تضرع به پيشگاه او شكل بگيرد و انسان فقط خدا را مؤثر در امور بداند. رسول اكرم ‏صلى الله عليه وآله مى ‏فرمايد : «اعلموا ان الله لا يقبل دعاءً عن قلب غافل»؛ «بدانيد كه خداوند دعائى كه از قلب غافل برخاسته باشد قبول نمى ‏كند».(ميزان الحكمه،ج 2، ص 875)؛ در واقع خداى متعال اين گونه بندگان خود را تأديب و تربيت مى‏ كند تا از راه خطا بازگشته و مسير صحيح هدايت الهى را در زندگى خود انتخاب كنند. 6. منافات داشتن با حكمت الهى‏ خداى متعال بر اساس حكمت خود، اين عالم را طبق قوانين خاص اداره مى ‏كند و هيچگاه، اين قوانين را نقض نمى‏ كند. بنابراين استجابت دعا بايد از مسير قوانين و سنن الهى جريان يابد و اگر دعايى نقض كننده اين مطلب باشد، مستجاب نمى ‏شود؛ زيرا خداى متعال فقط كريم نيست؛ بلكه حكيم نيز هست و هيچ صفتى از صفات او، صفت ديگرش را نقض نمى ‏كند. امام على‏عليه السلام مى ‏فرمايد: «ان الله سبحانه لا ينقض حكمته فلذلك لا يقع الاجابة فى كل دعوة»؛ «خداوند سبحان حكمت خويش را نقض نمى‏ كند بنابراين هر دعايى را مستجاب نمى ‏سازد».(ميزان الحكمه، ج 2، ص 876) 7. عدم مصلحت‏ گاهى انسان از خداوند چيزهايى را درخواست مى ‏نمايد و فكر مى ‏كند اجابت آن به نفع او مى ‏باشد؛ حال آنكه در واقع اجابت آن درخواست، به ضرر او است. اين سخن، اشاره به آيه 216 سوره «بقره» دارد كه مى ‏فرمايد: «عَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ...»؛ «چه بسا چيزى را خوش نداشته باشيد حال آنكه خير شما در آن است و يا چيزى را دوست داشته باشيد، حال آنكه شرّ شما در آن است...». و همه اينها به خاطر جهل و يا محدوديت‏هايى است كه در انسان وجود دارد. 8. شتاب و عجله امام صادق (عليه السلام) فرمود: هميشه مؤمن در خير و آسايش است تا هنگامى كه عجله نكند. در غير اين صورت نااميد مى ‏شود و دعا را ترك مى‏ كند. به درستى كه بنده هنگامى كه دعا مى ‏كند خداوند متعال در صدد برآورده ساختن حاجت اوست تا زمانى كه او عجله نكند. *** آداب دعا كردن : 1. بسم الله گفتن پيامبر خدا (صلي الله عليه و اله) فرمودند:« دعايي كه با بسم الله الرحمن الرحيم آغاز گردد رد نمي شود.» (ميزان الحكمه، ح 5620) 2. تمجيد خداوند امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند:« در كتاب امير المومنين (عليه السلام) آمده است كه پيش از درخواست چيزي از خدا، بايد او را ستود. پس هرگاه خداي عز و جل را خواندي (ابتدا) او را تمجيد كن. (راوي مي گويد:) عرض كردم: چگونه تمجيدش كنم؟ حضرت فرمود: مي گويي: يا من هو اقرب من حبل الوريد، يا من يحول بين المرء و قلبه، يا من هو بالمنظر الاعلي، يا من ليس كمثله شيء؛اي كسي كه از رگ گردن به من نزديكتر است، اي كسي كه ميان انسان و دلش حائل مي شود، اي كسي كه در بالاترين چشم انداز است، اي كسي كه مانند ندارد». (همان، ح 5622) 3. صلوات فرستادن بر پيامبر و خاندانش (صلوات الله عليهم اجمعين) امام علي (عليه السلام) مي فرمايند: «هر گاه از خداي سبحان درخواستي داري ابتدا بر پيامبر اسلام (صلي الله عليه و اله) درود فرست، سپس حاجت خود را بخواه؛ زيرا خدا بزرگوارتر از آنست كه از دو حاجت درخواست شده، يكي را برآورد و ديگري را باز دارد» (نهج البلاغه، حكمت 361) 4. نام بردن حاجت در دعا امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند: «راستي خداي تبارك و تعالي مي داند كه بنده هر گاه به درگاهش دعا كند چه مي خواهد ولي او دوست دارد كه حوائج به درگاه او شرح داده شود؛ پس چون به درگاه او دعا كردي حاجتت را نام ببر». (اصول كافي, ج6، ص 43) 5.اصرار در دعا امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند: «خداوند بد دارد كه بنده ها بر يكديگر در انجام حاجت اصرار ورزند و اصرار را نسبت به خودش دوست دارد؛ خداوند عز و جل دوست مي دارد كه از او درخواست و آنچه نزد اوست خواهش شود.» (همان، ص 41) لازم به ذكر است كه بهتر است در عين اصرار بر دعا، صلاح كار خود را به خداوند واگذار كرد؛ يعني از طرفي در دعا اصرار كنيم چون خود خدا دستور داده است و از طرف ديگر برآورده شدن يا نشدن آن را به خداوند واگذار كنيم چون او صلاح بندگان را از هر كسي بهتر مي داند و ما به صلاح كار خود آگاه نيستيم. 6.اعتراف به گناه امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند: «(در دعا) ابتدا بايد خدا را ستود، سپس به گناه اعتراف نمود و آن گاه حاجت را خواست» (ميزان الحكمة, ح 5630) 7. يقين و اعتماد به دعا امام صادق (عليه السلام): «دعا پايگاه اجابت است چنانچه ابر پايگاه باران است.» (اصول كافي،ج6، ص29) 8. رعايت ادب در دعا بعنوان مثال: دعا با صداي بلند و طلبكارانه نباشد؛ در هنگام دعا رو به قبله و با وضو و بهتر است از زبان معصومين باشد؛ چرا كه آنها ادب در گفتار، نحوه ي در خواست و نيازها را به بهترين شكل بيان نموده اند. 9. اخلاص در دعا امام علي (عليه السلام): «اخلص في المسالة لربك، فان بيده العطاء و الحرمان و اكثر الاستخارة؛ در دعا با اخلاص پروردگارت را بخوان كه بخشيدن و محروم كردن بدست اوست و فراوان از خدا درخواست خير و نيكي داشته باش.» (نامه ي31 نهج البلاغه، بند 17 و 18) 10. دعا كردن در زمان هايي كه اميد اجابت است بهترين زمان براي دعا كردن اين است كه سحرگاه برخيزيد و چند آيه قرآن بخوانيد و چند ركعت از نماز شب را خوانده و آن گاه با تضرع و خشوع دعا كنيد. از مجموع روايات بر مي آيد كه اوقات ذيل، زمان اجابت دعا است : - هنگام نزول باران - هنگام ظهر - بعد از اداي فريضه - قنوت نماز وتر - وقت سحر - پس از مغرب - زمان قرائت قرآن - هنگام اذان - زمان شكستن دل - شب قدر - روز عرفه - ميلاد و شهادت ائمه اطهار - و همچنين دعاي بيمار در حق عيادت كننده 11. دعا در هنگام آسايش و راحتي امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند: «دعا در حال آسايش و عافيت، نيازمنديهاي حال بلا را برمي آورد (يعني مانع نزول بلا مي شود). حضرت در حديثي ديگر فرمود: هر كه را خوش آيد كه در حال سختي دعايش به اجابت رسد، در حال راحتي بسيار دعا كند.» (اصول كافي،ج6، ص 33) 12.دعا همراه با تضرع خداوند در قرآن كريمش فرمود: «ادعوا ربكم تضرعا و خفية؛ بخوانيد پروردگارتان را در حال تضرع و ترس» (سوره ي اعراف, 155) امام حسين (عليه السلام) مي فرمايند: «رسول خدا (صلي الله عليه و اله) در هنگام ابتهال و دعا مانند بينوايي كه غذا مي طلبد, دستانش را بالا مي برد» (ميزان الحكمة، ح 5633) 13. انجام كار نيك‏ همان‏طور كه گناه مانع استجابت دعا و سبب محروميت از لطف الهى است. انجام دادن كار نيك سبب استجابت دعا مى ‏گردد و طبيعى است كه هر قدر اعمال نيك انسان زيادتر باشد، لطف الهى به او بيشتر است، به خصوص بعضى از اعمال كه بسيار در اين زمينه مؤثر بوده و عامل ايجاد ارتباط انسان با خدا است؛ مانند نماز كه دريچه ملكوت را بر روى انسان باز مى ‏كند و زمينه‏ساز استجابت دعا مى‏ گردد. بنابراين بعد از هر نمازى، مى ‏توان به استجابت دعايى اميدوار بود. پيامبر اسلام ‏صلى الله عليه وآله مى ‏فرمايد: «من ادّى فريضة فله عندالله دعوة مستجابة»؛ «هر كس نماز واجبى را بجا آورد نزد خدا دعايى مستجاب خواهد داشت».(11) 14. عجله نداشتن در اجابت دعا انسان وقتى خواسته‏اى دارد، مى ‏خواهد هر چه زودتر به آن برسد؛ اما گاهى صلاح او در آن نيست و يا شرايطش فراهم نشده است و با مدتى صبر و تأمل به خواسته خود خواهد رسيد. اما بى تابى و عدم شكيبايى، گاهى سبب نااميدى مى ‏شود و مانعى براى رسيدن به خواسته‏هاى مورد نظر است. بدين جهت بهتر است همراه با اصرار در دعا، عجله بيش از حد نداشته باشيم. آنچه كه وظيفه انسان است دعا كردن و اميدوار بودن است و آنچه كه بر عهده خداوند است، اجابت است. بنابراين در آنچه كه به خداوند مربوط مى ‏شود، مداخله نكنيم كه در غير اين صورت به زيان ما تمام شده و مانعى براى وصول رحمت الهى خواهد گشت. امام صادق ‏عليه السلام فرمود: «هميشه مؤمن در خير و آسايش است تا هنگامى كه عجله نكند. در غير اين صورت نااميد مى ‏شود و دعا را ترك مى‏ كند. از امام‏ عليه السلام پرسيده شد: چگونه عجله مى ‏كند! امام مى ‏فرمايد : مى ‏گويد از فلان زمان دعا كردم اما اجابت نشده است.(ميزان الحكمه، ج 2، ص 880)؛ بنابراين بايد اميد فراوان داشت و اصرار در دعا نيز ورزيد؛ اما عجله نبايد داشت كه خود مانع تحقق استجابت دعا است. امام صادق ‏عليه السلام مى‏فرمايد: «ان العبد اذا دعا لم يزل الله تبارك و تعالى فى حاجته ما لم يستعجل»؛ «به درستى كه بنده هنگامى كه دعا مى‏ كند خداوند متعال در صدد برآورده ساختن حاجت او است تا زمانى كه او عجله نكند». 15. واسطه قرار دادن معصوم ‏عليه السلام‏ خداوند متعال مى ‏فرمايد: «وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ»؛ «به سوى خداوند واسطه بجوييد»(سوره مباركه مائده، آيه شريفه 35) و نيز مى ‏فرمايد: «وقتى مردم به خود ستم نموده و نزد تو مى ‏آمدند و طلب مغفرت مى ‏كردند، پيامبر نيز براى آنان استغفار مى ‏نمود، خدا را مهربان و توبه‏پذير مى ‏يافتند»(سوره مباركه نساء، آيه شريفه 64). 16. دعا در مكان‏ هاى مقدس‏ دعا در مساجد، حرم اهل بيت ‏عليهم السلام، مزار شهيدان و ... در سرعت استجابت آن بسيار مؤثر است. *** نكات پاياني : - عارف فرزانه و مفسر بزرگ قرآن كريم، علامه طباطبايى ‏رحمه الله با استفاده از دو آيه شريفه «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِى عَنِّى فَإِنِّى قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ»(سوره مباركه بقره، آيه شريفه 186) و آيه «ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛(سوره مباركه غافر، آيه شريفه 60) استفاده مى ‏فرمايند كه در استجابت دعا دو چيز معتبر است : 1) دعوت، خواستن و طلب باشد، آن هم به راستى و صداقت؛ نه كه اين لقلقه زبان باشد كه لفظ «ادعو» آن را مى‏ رساند. 2) فقط از خداوند بخواهد كه لفظ «عنّى» همين را مى‏ فهماند. بنابراين اگر به يك سبب از هزاران اسباب خارجى اعتماد كند، از خدا نخواسته و در اين جا «عنّى» محقق نشده است»(الميزان، ج 2، صص 33-30) و خداوند قول نداده كه اگر از ديگران چيزى خواستيد، آن را مستجاب كند. حال در هر دعايى اين دو شرط مهم تحقق داشته باشد، اجابت حتمى است و اگر هر يك از اين دو شرط نباشند حقيقت دعا به طور كامل تحقق نيافته است، لاجرم خداوند استجابت آن را تضمين نفرموده است؛ بلكه اگر كسى از غير خدا چيزى بخواهد، خداوند او را به غير خود واگذار مى ‏فرمايد. - ما همواره خيال مى‏ كنيم كه اگر دقيقا همان چيزي را كه ما طلب مى ‏كنيم، در همان زمان و با همان شرايطى كه مى ‏خواهيم عمل شود، دعايمان اجابت گرديده است؛ در حالى كه چه بسا همين پاسخ نيافتن ما اجابت از سوى خدا باشد. يعنى خداوند رحمان با طول دادن اجابت، ما را بيشتر به حالت انابه و تضرع در درگاهش نگاه مى‏ دارد و اين لطف بزرگى است كه به اين وسيله ارتباط عبد با معبود حفظ مى‏ گردد و در پى آن، الطاف بى‏ شمار ديگرى نصيبش مى ‏شود. ‏ - ما بايد به هنگام دعا يقين داشته باشيم كه حق ‏تعالى قادر است -اگر اين دعا و خواسته به مصلحت ما باشد و منافات با حكمت الهى و نظام آفرينش و ربوبيت نداشته باشد- حاجت ما را برآورده ‏نمايد و اگر مصلحت نباشد به بهترين شكلى آنچه كه خير و صلاح ما را در آن مى ‏بيند عنايت ‏فرمايد و تشخيص اينكه دعاي ما به چه علتي در حال حاضر اجابت نشده است، به عهده ما نيست. بلكه آن چيزى كه بر عهده ما و كار و وظيفه ما است دعا نمودن و ميل و نيت و قصد و يقين به اجابت آن است؛ مصلحت ‏سنجى و محاسبه خير و شر آن بر عهده رب ‏العالمين است و همانطور كه اشاره شد دعا خود عبادت مستقلى است و تنها براى خواستن و برآوردن حوائج نيست. دعا گفتگو با خدا و خواندن حق‏ تعالى است كه ممكن است در ضمن آن سؤال و تقاضا و درخواست نيز باشد و يا نباشد.

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#راهنمايي و تاثير گذاري بر دانشجو