براي برقراري دوستي درست با همکلاسی یا افراد دیگر، باید چه كار كنيم؟


سؤال :

براي برقراري دوستي درست باید چه كار كنيم؟


جواب :

مطمئنًا با دانشجویی معتقد و دارای فطرت پاك روبرو هستيم و اين صفات خوب شما را مي ستاييم. اميدواريم راهنماي خوبي در رابطه با اين موضوع براي شما باشيم. سؤال شما در عين كوتاه بودن جنبه هاي متفاوتي دارد. علت مشکل در برقراری دوستی درست، گاهی عدم مهارت ارتباط درست و موثر است؛ گاهي علت، عدم مهارت حفظ و نگه داري است؛ گاهي هم علت توقعات بيش از حد از ديگران است. آنچه در اين موضوع مهم است اين نكته است كه يكي از عوامل موثر در انتخاب و حفظ ارتباط با ديگران، داشتن هدف از اين ارتباط و دوستي و تنظيم روابط بر اساس اين مي باشد. انتخاب افراد بر مبناي عواطف و احساسات و نه بر اساس منطق و عقل و هدف مي تواند انتهاي زود هنگامي داشته باشد، زيرا جاذبيت يك فرد از نظر ظاهري يا شخصيتي يا پاره اي از صفات اخلاقي و متناسب با احساسات و هيجانات ما مي تواند بطور مقطعي در روح و روان تأثير بگذارد و خلأ عاطفي را پر كند.گرچه در ابتدا اينگونه دوستي ها سريع به مرحله صميميت مي رسند اما با تغيير روحيه و موقعيت، جاذبه خود را از دست مي دهند. لذا در اين مرحله بايد افراد و دوستان را دسته بندي نمود و براي هر يك محدوده خاصي را تعريف نمودو متناسب با آن رفتار نمود. مثلاً بعضي از دوستي ها علمي هستند و بيشتر به دنبال كسب علم و رابطه علمي با آنها هستيم؛ مطمئناً اينگونه دوستي ها با دوستاني جهت تفريح و گردش متفاوت هستند و رفتارها متفاوت مي شوند. البته مي توان افرادي را انتخاب نمود كه بتواند نيازهاي ما را برطرف نمايند، اما اينگونه افراد كم هستند و پيدا نمودن آنها سخت است. اريكسون يكي از روانشناسان غرب، در سنین جوانی مرحله اي بنام «صميمت در برابر انزوا» را مطرح مي نمايد. جوان تمام هم و غم و فكر و انديشه اش ، دوستي است كه براي او ارزش و اهميت قائل است به همين جهت است كه روابط دوستانه اش بسيار زياد است. بنابراين چنين حالتي در اين دوران چندان غيرطبيعي نيست. لازم به ذكر است جواناني كه از روحيه عاطفي بيشتري برخوردارند و اجتماعي تر و خونگرم هستند تحت تأثير احساسات و عواطف ديگران بيشتر واقع مي شوند.البته بهترين سياست در اين مسائل، ميانه‏روى است و زياده‏روى و افراط در آن موجب به وجود آمدن مشكلات فراوانی خواهد شد. اين گونه دوستى‏ها گاهى اثر عكس مى‏گذارد و روابط دوست با انسان به جاى گرمى به سردى مى‏گرايد. براي كامل شدن بحث اين موضوع را در مهارت هاي ارتباطي و مهارت هاي حفظ ارتباط ادامه مي دهيم. *** محور اول : مهارتهاي ارتباطي ‏ 1. برخورد شاد سلام، احوال پرسى توأم با تبسّم، صميميت و احترام، اولين فن موثر ارتباطى، به منظور جلب محبت ديگران است. لحظه اول ملاقات از اهميّت فوق‏العاده‏اى برخوردار است، به نحوى كه موفقيت يا شكست در امر دوست‏يابى به آن بستگى دارد. معمولاً افرادى كه ما با آنها ملاقات مى‏كنيم دو دسته‏اند: دسته اول برخوردى شاد و صميمى دارند. اين دسته داراى محبوبيت اجتماعى و دوستان فراوان‏ترى هستند؛ دسته دوم در برخورد اوليه خشك و بى‏روح مى‏نمايند. كسانى كه لبخندزدن به چهره ديگران برايشان دشوار است. افراد اين گروه يا تنها هستند و يا دوستان كمى دارند.در فرهنگ دينى ما، نسبت به سلام‏كردن، مصافحه و ديده‏بوسى، تبسّم، احترام و محبّت و ابراز علاقه قلبى سفارش و اهتمام فراوان شده است. عدى بن حاتم مى‏گويد: «وارد مدينه شدم. پيامبر مرا شناخت از جاى خود برخاست و دست مرا گرفته به خانه خود برد ... من از فروتنى وى غرق حيرت شدم و از اخلاق پسنديده و ملكات فاضله، و از احترام فوق‏العاده‏اى كه نسبت به تمام افراد قائل بود دريافتم كه وى فرد عادى، و فرمانرواى معمولى نيست» (جعفر سبحانى، فروغ ابديت ج 2، ص 769) شخصى از امام صادق (ع) سؤال نمود: حُسن خلق چيست؟ حضرت (ع) فرمود: «اين كه نرم برخورد نمايى، پاكيزه سخن بگويى و با چهره نيكو و شاد با برادرت روبرو شوى»؛ تلين جانبك و تطيب كلامك و تلقى اخاك ببشر حسن. (علامه مجلسى، بحارالانوار، ج 71، ص 398) حتّى وقتى كه انسان عميقاً غمگين و ناراحت است، بايد در برخورد با ديگران، خود را شاد نشان دهد و تبسّم نمايد. چنان كه امام على (ع) در توصيف مؤمن مى‏فرمايد: «شادى مؤمن در چهره او، واندوه وى در دلش پنهان است»؛ المؤمنُ بُشرهُ فى وَجهه، و حُزنه فى قلبه؛ (نهج‏البلاغه، حكمت 333) به قول حافظ : «با دل خونين لب خندان بياور همچو جام‏ نى گرت زخمى رسد آيى چو چنگ اندر خروش» 2. گوش‏ دادن فعّال‏ تمام مردم دوست دارد سكوت را شكسته، صحبت كنند. آنها مايلند احساسات و افكارشان را به ديگران منتقل سازند و به طور كلى به كسى نياز دارند كه حرف‏هايشان را خوب بشنود. اگر كسى احساس كند شنونده خوبى براى حرف‏هاى خود يافته، به خوبى قادر است افكار و احساسات خود را به او منتقل نمايد، حتماً با او دوست خواهد شد. ملاقات توام با تفاهم و همدلى، سرآغاز بسيار خوبى براى شروع يك رابطه دوستانه است. پيامبر بلند مرتبه اسلام، شنونده بسيار خوبى بود. همين اخلاق نيك، او را مقبول و محبوب امّت مسلمان و حتّى غير مسلمانان ساخت. قرآن كريم در اين باره مى‏فرمايد «... او به خدا و فرمان‏هاى او ايمان دارد و به سخنان مؤمنان راستين گوش فرا مى‏دهد و آن را مى‏پذيرد و به آن ترتيب اثر مى‏دهد و رحمت است براى كسانى از شما كه ايمان آورده‏اند...»؛ ... قُل اُذُنُ خَيرٍ لكم يُومِنُ باللهِ و يُومِنُ للمومنين و رحمةٌ للّذين امَنوا مِنكم. (سوره مبارکه توبه، آيه شریفه 61) طبق اين آيه، «خوش ‏باورى و شنونده خوب بودن» از راه‏هاى مهمّ جلب محبت و دوستى ديگران است. 3. ابراز احساسات‏ هر شخص به دنبال صحبت‏كردن به دنبال اين است كه تأثير سخنان خود را در مخاطب يا مخاطبان احساس كند. اگر اين بازخورد در جهت تأييد و موافقت او باشد، با دلگرمى و نشاط بيشترى به ارتباط كلامى، ادامه خواهد داد. در واقع يكى از عوامل مؤثر در برقرارى ارتباط تشخيص دقيق احساسات طرف مقابل و برجسته‏كردن آنهاست. ما با بازگردانى احساسات، به گوينده القا مى‏كنيم كه سخنان او را فهميده‏ايم و براى او ارج و احترام ويژه‏اى قائليم. موارد زیر احساسات مثبتى است كه شنونده - به عنوان بازخورد - می تواند از خود بروز دهد : - حركت سر به نشانه تاييد گفتار طرف مقابل‏ - لبخند كوتاه به دنبال خوشحالى گوينده‏ - بازكردن چشم‏ها و كشيدگى صورت به موقع شگفت‏زدگی‏ - جمع‏كردن پيشانى و انقباض عضلات صورت در زمان شنيدن يك خبر ناگوار - تحسين زبانى و استفاده از بعضى تكيه‏كلام‏ها چون «آفرين»، «چه جالب» - تصديق و تأييد با استفاده از كلماتى نظير «خُب»، «درسته» و ... 4. اهتمام به امر وداع و خداحافظى در پايان صحبت و ابراز علاقه نسبت به ادامه ارتباط و شنيدن بيشتر سخنان طرف مقابل. به طور كلّى برقراركردن رابطه، يك مهارت است كه هميشه نياز به اصلاح و تقويت دارد و حتّى در مورد آن بايد آموزش ديد و آن را در موقعيت‏هاى مختلف تمرين كرد، تا اين كه به شكل نوعى تخصص و رفتار پايا درآيد. مطالعه كنيد : خوب‏گويى، قاسم سبحانى، قم: جمال: 1379 *** محور دوم : مهارت هاي حفظ ارتباط و دوستي داشتن معيار براي انتخاب افراد و دوست، بسيار خوب است اما آنچه مهمتر است نگه داري اين ارتباط و دوستي است. لذا در ادامه به چند راهكار در مورد اين مهارت اشاره مي كنيم : 1. با ديگران خوش‏سخن باشيد. 2. نرم‏خويى را فراموش نكنيد. 3. كلمات مهرآميز را تكيه كلام خود قرار دهيد. 4. گذشت داشته باشيد. 5. پذيرش بدون قيد و شرط ديگران و برقرار نمودن ارتباط با كمترين هزينه. 6. نيكوكارى. 7. احسان. 8. تصميم قاطع اتخاذ نمودن. اين موارد فوق از جمله امورى هستند كه در آيات 195 سوره آل عمران و 96 سوره مريم به آنها اشاره شده است آنجا که می ‏فرمايد: «اى پيامبر، اگر اين ويژگى‏ها را نداشتى مردم از اطراف تو پراكنده مى‏شدند». بنابراين شما نيز اگر در صدد جذب مردم هستيد بايد به اين امور، اهتمام سخت داشته باشيد. افزون بر موارد فوق‏الذكر در ارتباط‏ هاى دوستانه رعايت نكات زير موجب استحكام و تقويت اين روابط خواهد شد كه شما نيز با رعايت دقيق اين امور مى‏توانيد به هدف خود نائل آييد : الف) رفتارها و اعمالى كه بايد انجام گيرد : 1. همدردى واقعى و عملى. 2. بخشش‏هاى مالى و عفو و گذشت و حتى بر زبان نياوردن آنها. 3. يكرنگى. 4. مدافع حقوق او بودن در حضور و در زمان عدم حضور او. 5. كم‏توقع بودن. 6. اظهار نمودن دوستى و محبت خود با زبان و عمل. 7. فروتنى در برابر او. 8. پرهيز از مجادله و بگومگوهاى بى‏ثمر و حتى برخى بگومگوهاى باثمرى كه موجب رنجش خاطر مى‏گردد. 9. گوش فرادادن به حرف او و شنونده خوب بودن. 10. فاش نکردن اسرار او. 11. بردبارى در برابر ناملايمات و لغزش‏هايى كه از او صادر مى‏شود. 12. شاد كردن او. 13. هديه دادن به مناسبت‏هاى مختلف به ويژه مناسبت‏هايى كه براى او اهميت دارد. 14. دعا كردن در حق او. 15. پرهيز از ملامت و سرزنش علنى و انتقاد در جمع که موجب ناخرسندى او مى‏گردد. 16. وفادارى. 17. عمل عهد و پيمان و وعده‏ها. 18. رعايت ادب و احترام و آداب اجتماعى. 19. دور انديشى و خير خواهى. 20. كوشش در جلب محبت و علاقه او به هر شكل مشروع و ممكن. ب ) رفتارها و اعمالى كه بايد از آن پرهيز نمود : 1. سخن چينى در حق او. 2. خيانت به او. 3. ستم نمودن. 4. اتهام بستن. 5. تندخويى و بداخلاقى. 6. خست به خرج دادن. 7. اعمال سليقه‏هاى فردى و شخصى در رابطه با او. 8. دروغ گفتن. 9. خلف وعده با او. 10. عيب‏جويى نمودن. *** جهت مطالعه و مراجعه در اين زمينه كتاب هاي ذيل را نیز معرفي مي نماييم : - دوستي در قرآن و حديث ؛ ري شهري. - دوستي و دوستان؛ سيد هادي مدرس ؛ ترجمه حميدرضا شيخي و حميدرضا آژير ؛ انتشارات آستان قدس رضوي (1376) - آئين دوستي (دوست يابي) ديل كارنگي ؛ انتشارات پيمان (1378) - آئين دوستي در اسلام ؛ بابازاده نویسنده : حامد محقق زاده

عکس مشاور
مشاور: حمید حبشی
کارشناس حوزه خانواده

email

کلید واژه ها:


#همكلاسي و دوست تحصيلي